lundi 27 juillet 2009

Un grand chanteur cosmopolite qui «ne regrette rien»

LEVEN, LIEFDE EN DOOD VOLGENS LEONARD COHEN
Koen Bauters

Geen comeback wekte de voorbije jaren meer enthousiasme op bij jong en oud dan de terugkeer op de podia van Leonard Cohen. De Canadese singer-songwriter vertelt in een zeldzaam interview over leven in een nieuwe eeuw.

IN 2001 ZEI U DAT U IN UW LEVEN IN DE DERDE FASE GEKOMEN WAS. U WAS TOEN 67, NU 74. HERINNERT U ZICH DIE UITSPRAAK?
'Wel, ze oogt mooi. “Het begin van de derde fase,; maar op het einde van die fase sterft de held wel. Mijn vriend Irving Layton zei over de dood dat hij niet bezorgd is over de dood zelf, wel over wat ertoe leidt.'

DEELT U DIE BEZORGDHEID?
'Natuurlijk. Dat moet iedereen doen.'

HOE GAAT U OM MET UW STERFELIJKHEID?
'Ik heb er steeds meer contact mee. Het lichaam stuurt een aantal boodschappen uit naarmate je ouder wordt. Ik weet eigenlijk niet of ik er daardoor meer ga over nadenken, dan wel of het leidt tot een vredige erkenning van de toestand.'

BESTAAT ER EEN MANIER OM JE VOOR TE BEREIDEN?
'Tot op zekere hoogte. Er bestaan religieuze en spirituele methodes om je voor te bereiden op je dood. Je kan ze ook omarmen en jezelf overgeven, maar ik geloof niet dat er een garantie is dat iets werkt. Niemand weet wat er te gebeuren staat in wat volgt.'

'We moeten onze levens leiden vanuit de idee dat ze niet ineens zullen stoppen. Dus leven we onder die... illusies, zoals sommigen ze noemen.'

TOEN U EEN DERTIGER WAS, BEGON U ALS DICHTER EEN NIEUWE CARRIÈRE: U WERD ZANGER. WAS U BANG OM DIE STAP TE ZETTEN?
'Ik ben altijd bang geweest voor alles. Die angst heeft een plaats in een algemeen gevoel van onrust dat ik al sinds mijn vroege jaren voel.'

'Mijn carrière als dichter was in het begin overigens erg bescheiden hoor. Een uitgave van 200 dichtbundels werd in Canada al als een bestseller beschouwd. Maar op een bepaald moment begreep ik dat ik ook moest kunnen leven. Ik had wel een paar romans geschreven waarvan een goede 3.000 stuks verkocht waren. Dat was niet slecht, maar het bood geen toekomst.'

'Het enige wat ik kon, behalve schrijven, was gitaar spelen. Dus ging ik naar Nashville in de hoop er een job te vinden als gitarist, maar onderweg in New York botste ik op de zogenaamde folk-renaissance. Met mensen als Bob Dylan, Joan Baez en Judy Collins.'

'Hun werk raakte me en ik had ook zelf wat kleine liedjes gemaakt - zonder er eigenlijk rekening mee te houden dat daar een publiek voor was.'

DUS: U GING MUZIEK MAKEN OM UW BROOD TE VERDIENEN, MAAR U WIST NIET OF ER EEN PUBLIEK VOOR BESTOND?
'Ja, het lijkt nogal idioot om je economische problemen op te lossen door een folkzanger te worden. En ik had ook geen speciale stem, niet? Ik kon niet eens goed gitaar spelen. Maar het is dus allemaal goed uitgedraaid. Vraag me niet waarom, ik weet niet hoe zulke dingen gebeuren. De factor geluk speelt een grote rol in succes en falen.'

'Ik heb wel altijd geweten dat ik een kleine tuin te onderhouden had. Ik vond mezelf nooit tot de grote jongens behoren. Zo zag ik dat: ik had een klein hoekje van het veld en ik moest dat netjes houden. En dat heb ik gedaan, door mezelf te analyseren zonder me aan mezelf over te geven. Ik vond het nooit boeiend om zomaar wat op te biechten. Maar als je die biecht ambachtelijk uitwerkt, wordt het interessant.'

'Zo had ik dus mijn hoekje, en ik schreef over de dingen die ik kende, of die ik wilde leren kennen. Al mijn songs moesten klinken alsof ze van iemand anders waren.'

WANNEER HEBT U ZICHZELF VOOR HET EERST ALS EEN VOLWAARDIGE ZANGER EN MUZIKANT AANVAARD?
'Je doorloopt een cyclus van gevoelens van angst en vertrouwen. Als het goed gaat in je leven, proef je de voordelen van het succes. Als iets niet goed gaat, voel je spijt. En dat gaat je hele leven zo door, tot vandaag.'

HEBBEN DE VROUWEN IN UW LEVEN U STERK GEMAAKT OF VEELEER ZWAK?
'Dat is een goede vraag. De grootste uitdaging waaraan mensen zich overgeven is de liefde. Je weet wel, het gevoel dat je zonder liefde niet kan leven; dat het leven zonder liefde weinig betekenis heeft. Maar het speelveld is voor de man, noch voor de vrouw op gelijke leest geschoeid. We begeven ons in een arena die gevaarlijk is en waar de mogelijkheden tot vernedering en falen ruim aanwezig zijn.'

'Geen enkele les kan je voorbereiden op wat komt, want het hart gaat steeds open en sluit zich daarna weer. Het hart verzacht en verhardt, steeds opnieuw. We pendelen tussen vreugde en verdriet. En veel mensen hebben zich gesloten. Op sommige momenten in je leven móet je je trouwens ook sluiten om jezelf terug te vinden.'

HEBT U DE INVLOED VAN VROUWEN OP UW LEVEN SOMS ALS EEN HINDERNIS ERVAREN?
'Zo heb ik het nooit bekeken. Soms heb ik ze me beklaagd, soms heb ik er veel vreugde bij gevoeld, en soms lieten ze me diep onverschillig. Je leeft door een parcours van ervaringen.'

'De meeste mannen hebben een vrouw in hun hart en de meeste vrouwen hebben een man in hun hart. Sommigen hebben dat dan weer niet. De meesten van ons koesteren de droom van de overgave, maar dat zijn dromen en die worden soms tenietgedaan, en soms worden ze waar.'

IS DE LIEFDE ALLES?
'De liefde is wreed. Je verliest, je leert te aanvaarden, je ervaart verrukking. En door alle ideeën die eraan vasthangen, zal je zeker lijden. Wie denkt dat het een makkelijke rit is, zal ontgoocheld zijn. Maar als je denkt dat het de hele tijd hels is, zal je verrassingen beleven.'

VINDT U HET NIET JAMMER DAT U GEEN PARTNER-VOOR-HET-LEVEN HAD?
'Non, je ne regrette rien. Ik ben gezegend met een gezonde dosis geheugenverlies, ik herinner me echt niet wat er allemaal gebeurd is. Ik recenseer mijn leven niet op die manier.'

DENKT U DAT UW GEVECHT MET DEPRESSIES, ZELFS TOEN U IN 1992 ZOVEEL SUCCES HAD MET HET ALBUM 'THE FUTURE', BELANGRIJK WAS VOOR UW CREATIEVE PROCES?
'Het maakte deel uit van élk proces. Het voornaamste deel van mijn dagen en nachten was de omgang met een overheersend gevoel van angst, kwelling en droefheid. Die kwellende achtergrond was dominant.'

HEEFT HET SCHRIJVEN U GERED?
'Schrijven biedt een aantal voordelen, vooral economisch. Voor mij was het geen luxe om te schrijven, maar een noodzaak. Maar het is moeilijk om in deze tijd te schrijven omdat onze maatschappij volgepompt wordt met slogans. Dat gaat veel verder dan de vloek van de politieke correctheid. Het is een soort tirannie: al die ideeën zwermen door de lucht als sprinkhanen, en het is moeilijk voor een schrijver om te bepalen wat hij écht denkt over de dingen.'

'In mijn geval is het belangrijk om in verzen te schrijven en dan te bepalen of iets een slogan is of niet, en het heen en weer te gooien. Maar ik kan dat niet doen voor ik eraan gewerkt heb en gezien heb wat het écht is.'

WAT WAS UW DONKERSTE UUR?
'Wel, als ik het zou weten, zou ik het u niet vertellen. Het is een ongezonde luxe om in deze tijd over jezelf te kunnen vertellen. Ik denk niet dat ik een donkerste uur gekend heb in vergelijking met de donkere uren die zoveel mensen vandaag ervaren. Grote aantallen mensen moeten bommen ontwijken, worden hun nagels uitgetrokken in kerkers, vechten tegen de hongersnood en tegen ziektes. En ik bedoel gróte groepen mensen.'

'HALLELUJAH' SCHREEF U IN 1984, EN EIND 2008 WERD HET EEN HIT IN LIEFST DRIE VERSIES. HOE KEEK U DAAR TEGENAAN?
'Ik was natuurlijk blij dat de song gebruikt werd. En het amuseerde me omdat het liedje afkomstig is uit Various positions, een plaat die de platenfirma Sony destijds niet wilde releasen, omdat ze de songs niet goed genoeg vonden. Daar stonden dus “Dance me to the end of love,, “Hallelujah, en “If it be your will, op. Toegegeven: in mijn hart voelde ik een zoet wraakgevoel.'

'Anderzijds las ik zonet een recensie van de film Watchmen, waarin die song gebruikt wordt, en de recensent vraagt een moratorium op “Hallelujah, in films en tv-series. Zo voel ik dat ook wel aan. Het is een goede song, denk ik, maar te veel mensen hebben hem intussen gezongen.' © The Guardian

Dit interview is een transcript van de Canadese omroep CBC.
(Jian Ghomeshi, © The Guardian)

COMMENTAIRE DE DIVERCITY
A MAN FOR ALL SEASONS: « FORSAKEN, ALMOST HUMAN »
On ne e dira jamais assez, ce sont les artistes qui font avancer le dialogue interculturel le plus hardiment. Son dialogue permanent entre judaïsme, christianisme et bouddhisme, entre poésie et chanson entre fiction et réalité, entre amour de l’autre et haine de soi, entre mystique et détachement, entre Eros et Thanatos sont une invitation permanente à la méditation. Nous l’avons entendu pour la première fois à Angel, faubourg de Londres en 1968 et jamais nous ne nous sommes lassé de ses chansons sublimes au rythme lent.
MG
“And where, where, where is my Gypsy wife tonight
I've heard all the wild reports, they can't be right
But whose head is this she's dancing with on the threshing floor
whose darkness deepens in her arms a little more

And where, where is my Gypsy wife tonight?
Where, where is my Gypsy wife tonight?

Ah the silver knives are flashing in the tired old cafe
A ghost climbs on the table in a bridal negligee
She says, "My body is the light, my body is the way"
I raise my arm against it all and I catch the bride's bouquet

And where, where is my Gypsy wife tonight?...

Too early for the rainbow, too early for the dove
These are the final days, this is the darkness, this is the flood
And there is no man or woman who can't be touched
But you who come between them will be judged

And where, where is my Gypsy wife tonight?...”

SUZANNE
“Suzanne takes you down to her place near the river
You can hear the boats go by
You can spend the night beside her
And you know that she's half crazy
But that's why you want to be there
And she feeds you tea and oranges
That come all the way from China
And just when you mean to tell her
That you have no love to give her
Then she gets you on her wavelength
And she lets the river answer
That you've always been her lover
And you want to travel with her
And you want to travel blind
And you know that she will trust you
For you've touched her perfect body with your mind.
And Jesus was a sailor
When he walked upon the water
And he spent a long time watching
From his lonely wooden tower
And when he knew for certain
Only drowning men could see him
He said "All men will be sailors then
Until the sea shall free them"
But he himself was broken “
Long before the sky would open
Forsaken, almost human
He sank beneath your wisdom like a stone
And you want to travel with him
And you want to travel blind
And you think maybe you'll trust him
For he's touched your perfect body with his mind.

Now Suzanne takes your hand
And she leads you to the river
She is wearing rags and feathers
From Salvation Army counters
And the sun pours down like honey
On our lady of the harbour
And she shows you where to look
Among the garbage and the flowers
There are heroes in the seaweed
There are children in the morning
They are leaning out for love
And they will lean that way forever
While Suzanne holds the mirror
And you want to travel with her
And you want to travel blind
And you know that you can trust her
For she's touched your perfect body with her mind

BIOGRAPHIE
Leonard Cohen voit le jour le 21 septembre 1934 dans un quartier bourgeois et anglophone de Montréal d’une famille juive d’origine russo-polonaise. Il est très tôt passionné par la littérature et la poésie mais aussi par la musique. A 17 ans il forme les Buckskin Boys, un trio spécialisé dans le country music. Mais c’est la littérature qui le révèlera. Il se lance dans l’écriture une fois ses études achevées et publie plusieurs ouvrages dont Let us compare Mythologies en 1956 et The spice box of Earth. Leonard est tellement inspiré par la mythologie qu’il s’exile sur l’île d’Hydra en Grèce pendant sept ans. Il en ramène deux romans The favourite game (1963) et Beautiful losers trois ans plus tard.

En 1967, il retraverse l’Atlantique pour s’établir aux Etats-Unis, à Nashville. Là il se replonge dans la musique et notamment dans la folk quand il découvre Joan Baez, Bob Dylan ou Tim Buckley. Leonard Cohen émigre à New York et a la chance de rencontrer en personne l’artiste Judy Collins, à qui il offre la magnifique chanson Suzanne. Judy Collins, convaincue de son talent pour la musique introduit Leonard dans le milieu pendant que le morceau "Suzanne" lui permet de se faire un nom sur la scène New Yorkaise. Rapidement un producteur se manifeste, il s’agit de John Hammon. Ce dernier lui permet d’enregistrer son premier album sur CBS The Songs of Leonard Cohen qui paraît en 1968. Les Américains qui connaissent déjà Leonard Cohen en tant qu’écrivain ne font que constater qu’il est également très doué pour la musique tandis que les européens eux, le découvrent. The Songs of Leonard Cohen est une vraie réussite et accumule les morceaux brillants tels "Suzanne" qu’il reprend à son compte, "So Long Marianne" ou "Sisters Of Mercy".

Le succès du premier opus lance de fort belle manière la carrière de chanteur de Leonard qui enchaîne les disques en même que temps que grandit son aura, il sort successivement Songs From A Room en 1969, Songs Of Love en 1971 et Live Songs, enregistré lors d’un concert à Paris. Après deux albums dont un contenant l’hommage à Janis Joplin récemment disparue "Chelsea Hotel" (1974), celui qui est désormais l’un des piliers de la folk connaît un passage à vide. Après plusieurs années de silence, son album Death Of a Ladies’Man (1977) pourtant réalisé avec le mythique Phil Spector est une déception. Sans doute échaudé par ce semi échec, Leonard Cohen se met à sortir des disques de façon plus sporadique, après I'm your man et son tube du même nom en 1988, il ne revient sur le devant de la scène qu’en 1992 avec The Future. Tant d’années entre chaque album, c’est long mais le public est à chaque fois récompensé de sa patience, tant le génie de Cohen est grand pour faire du beau avec du triste. En 1994, Leonard Cohen décide de s’isoler pour se plonger dans la méditation bouddhiste. Après plusieurs albums où de grands artistes comme Elton John et Joe Cocker lui rendent hommage de son vivant, le roi Montréalais de la folk s’extirpe enfin de sa méditation pour sortir Ten New Songs en 2001 et Dear Heather (2004) où sa voix grave et chaleureuse nous ensorcelle encore.

Courant 2008, l 'immense Leonard Cohen retrouve le chemin de la scène pour une série de concerts à travers le monde. Cette tournée, bien qu'affichant des dates à des pris très élévés, est largement couverte et relayée par la presse, qui fait de cet événement le grand retour du compositeur alors âgé de 73 ans.

Aucun commentaire: