mercredi 11 août 2010

Communautariser Bruxelles : "impraticable"


La Région-capitale demeure le nœud des négociations. N-VA et CD&V maintiennent une vision qui mène à la cogestion.
Régionalisation contre communautarisation. C’est un des nombreux terrains de mésentente entre francophones et néerlandophones quant à la forme que doit prendre la réforme de l’Etat. Plus nettement encore entre francophones d’un côté, N-VA et CD&V de l’autre. Et il risque fort bien de miner encore les négociations à venir, si celles-ci parviennent bien sûr à démarrer.
Pour mieux saisir la question, il faut revenir à 1980, année de la réforme de l’Etat qui a vu naître formellement régions et communautés. A l’exception notoire de Bruxelles qui, mise au frigo, comme on le formulait à l’époque, ne fut installée comme institution régionale que 9 ans plus tard. Dès le début des années 80, les néerlandophones ont choisi de "fusionner" communauté flamande et région flamande dans une et même entité. En réalité, il s’est surtout agi de vider la Région flamande de ses compétences (liées au territoire) pour les placer sous l’égide de la Communauté. Celle-ci est évidemment compétente pour les flamands de Flandre mais également pour les Flamands de Bruxelles pour ce qui est des matières personnalisables. Ainsi, ce que l’on nomme le plus souvent gouvernement flamand ou Parlement flamand sont juridiquement les gouvernement et parlement de la Communauté flamande, agissant en dehors des frontières de la Région. Le portail des services publics belges renvoie d’ailleurs, sur sa page consacrée à la Région flamande, aux "informations sur la Communauté flamande".
"Ce n’est pas pour cela que la Région n’existe pas, indique Dave Sinardet, politologue à l’université d’Anvers. Les politiques relevant des compétences régionales sont bien mises en œuvre par la Région et son administration. La fusion a été uniquement opérée au niveau politique."
Dans la foulée des accords de 1980, les autorités néerlandophones ont choisi Bruxelles comme capitale de la Communauté flamande, passant par ailleurs outre un avis du Conseil d’Etat. Il aurait été incontestablement encore plus difficile de le faire avec une unique Région flamande. Comment justifier le choix d’une capitale en dehors du territoire d’action d’une administration ? Bruxelles n’est donc pas à proprement parler la capitale de la Flandre en tant que Région, mais celle de la Communauté flamande.
Côté francophone, l’histoire institutionnelle de la Wallonie et de la Communauté française est liée aux convictions régionalistes des hommes politiques, beaucoup plus fortes au cœur des années 70 et dans les années 80 qu’aujourd’hui. Une fusion similaire à celle opérée par la Flandre n’a pas été souhaitée également pour des raisons très concrètes. Les francophones de Bruxelles représentent environ 25 % des francophones du pays alors que seuls 2,5 % des Flamands vivent dans la capitale. Dans ces conditions, il devient plus complexe de fusionner Communauté française et Région wallonne. C’est donc dans une certaine continuité historique que CD&V et N-VA plaident encore et toujours pour la communautarisation face à des francophones qui, au départ demandeurs de rien, sont aujourd’hui prêts à entrer dans une logique de régionalisation. " La N-VA est l’héritière d’une conception traditionaliste de la Flandre , précise Dave Sinardet. Pour les deux partis c’est une question de principe de partir des deux communautés et de considérer Bruxelles comme un espace de rencontre entre les deux. Mais aujourd’hui le caractère multiculturel de Bruxelles s’est affirmé".
Par ailleurs, le politologue, comme nombre de personnalités francophones et néerlandophones, estime qu’une communautarisation de matières liées à la sécurité sociale par exemple est pour le moins difficilement praticable à Bruxelles. Il faut évidemment s’évertuer à déterminer, qui est néerlandophone ou francophone. Sur quelle base ? Que faire des couples mixtes ? " La N-VA propose par exemple de le faire pour les allocations familiales, sur base des inscriptions auprès de Kind&Gezin (l’ONE flamand, NDLR), explique Dave Sinardet. Mais si les allocations deviennent plus élevées, cela dirigera les francophones vers la communauté flamande, ce qui lui coûtera cher. Certains imaginent des remboursements entre communautés mais là cela devient encore plus compliqué". Il pointe les mêmes difficultés pour les soins de santé. Et pour l’emploi, "ce serait ridicule puisque certaines compétences liées à l’emploi sont déjà régionales. Il faudrait communautariser Actiris, par exemple". Encore des complications en somme.
C’est notamment sur cette vision que les partenaires de Bart De Wever attendent un peu de souplesse de la part de la N-VA. Au minimum.

COMMENTAIRE DE DIVERCITY
BRUXELLES NŒUD GORDIEN
DiverCity ne s’en est jamais caché : c’est Bruxelles la pierre dure sur laquelle achoppent les négociations.
Bruxelles que Flamands et Wallons rêvent depuis toujours de « dégraisser ».
Bruxelles est désormais financièrement exsangue et n’a plus que la peau sur les os.
D’aucuns, Louis Toback en premier ont imaginé en faire un district européen. Cette idée est tombée aux oubliettes depuis longtemps. Bruxelles capitale tentaculaire, comme aurait dit Verhaeren, dont les bourrelets menacent de faire éclater le corset de 19 communes qui lui fut imposé. Bruxelles qui déborde et s’étend comme une « tâche d’huile » envahissant l’ensemble du Brabant.
Bruxelles multiculturelle qui dérange et inquiète une Flandre obsédée par son homogénéité linguistique. Bruxelles métissée qui fait peur à la Flandre mais fascine les intellectuels flamands qui ont choisi d’y vivre au quotidien. Prenons donc connaissance du point de vue de l’un d’entre eux, le député VLD Sven Gatz
“Daarnaast is er het feit dat Brussel zich, of men dat nu graag hoort of niet, meer en meer uitstrekt tot in Aalst, Mechelen, Leuven, Waver en Nijvel toe. Dat is zo ongeveer de geografische omschrijving van wat men gemeenzaam de Brusselse Metropolitane Regio gaan noemen is. Dat is trouwens ook de schaal waarop alle grote Europese steden zich dezer dagen ontwikkelen.” Il appelle cela Bruxelles métropolitain et ça représente selon lui plus d’un tiers du PNB belge, ce qui n’est pas rien.. Rien que la RBC représente 20% de ce PNB.
“Tel daarbij een dagelijkse pendelaarsstroom van 350.000 mensen die elke dag in de hoofdstad komen werken (235.000 daarvan komen uit Vlaanderen) en 70.000 die vanuit Brussel in de Rand gaan werken, en men kan heel duidelijk vaststellen dat dit groot gebied in het hart van de federatie een economische realiteit is en tegelijk een welvaartsmotor die de vergelijking met Randstad Holland, het Ruhrgebied en zelfs voor een stuk met Parijs en Londen kan doorstaan.”
Demain, la concurrence au niveau mondial ne s'exercera plus entre nations mais entre mégapoles et Bruxelles est l'une d'entre elles à même titre que Barcelone, Lille, Marseille, Berlin, le randstad hollandais, pour ne citer que les plus dynamiques. Bruxelles, c'est l'avenir du territoire appelé Belgique, victime d'un tremblement de terre de caractère politique.
Autrement dit, sachez monsieur De Wever qu’on ne badine pas avec Bruxelles et encore moins avec les Bruxellois.
MG

BRUSSEL, ‘INCONTOURNABLE' BIJ NIEUWE STAATSHERVORMING
Om een duurzaam evenwicht na te streven tussen deelstaten en federatie, moet Brussel centraal staan.

Het confederalisme is onder ons. Het woord wordt zoveel herhaald, als ware het een mantra, dat het zich in onze hoofden en in ons denken nestelt. Voor sommigen is het zelfs een punt van geloof geworden: in de beste tradities van de bevrijdingstheologie zullen wij blijkbaar in het beloofde land leven eens wij de confederale staat bereikt hebben.
Dat is in niet geringe mate de verdienste van de N-VA, en ook voor CD&V is het een onaantastbaar uitgangspunt voor een volgende staatshervorming geworden. Mijn partij heeft in de aanloop naar de verkiezingen van 13 juni ook haar confederale kaarten op tafel gelegd.
De vraag blijft nochtans hoe men federalist in Europa kan zijn en tegelijk confederalist (laat staan separatist) in België? Daar zit minstens een intellectueel spanningsveld op.
Alle discussies over staatsrechtelijke concepten ten spijt is het wel duidelijk dat we op een nieuwe staatshervorming afstevenen, een die noodzakelijk is om het immobilisme van de voorbije jaren te doorbreken, maar tegelijk een die best een duurzaam evenwicht nastreeft tussen deelstaten en federatie.
Brussel ligt daarbij letterlijk en figuurlijk centraal. In het verleden hebben we te vaak de fout gemaakt een staatshervorming als volgt te benaderen: Vlaanderen vraagt iets, de Walen stemmen na enig weerwerk toe en men maakt een deal over een bevoegdhedenpakket dat op maat van de twee grote regio’s geschreven is. Vervolgens doet men dit dunnetjes over voor het Hoofdstedelijk Gewest. Of dit wel doelmatig is voor de stedelijke regio die Brussel is, lijkt daarbij veelal bijkomstig. Met dank aan de Franstalige Brusselaars, die hun eigen mantra ‘Bruxelles, région à part entière’ ook met overtuiging belijden, of hoe symboliek het van pragmatisme haalt.
Hopelijk kunnen we het deze keer anders doen. Niet om Brussel zijn statuut van Gewest te ontzeggen, maar om een steeds meer internationaal wordende stad een juiste plaats te geven in een staatshervorming. Daarbij zijn er twee valkuilen, een in Brussel en een in het ommeland.
Momenteel woedt onderhuids de discussie over een tweeledige dan wel een drieledige staatshervorming. De voorstanders van het eerste scenario willen de Brusselaars op het vlak van onderwijs, cultuur, sport, welzijn, gezondheid en sociale zekerheid laten kiezen tussen het Vlaamse en het Franstalige stelsel.

SUBNATIONALITEIT
Het lijkt simpel: we delen het land op in twee zones en de Brusselaars moeten maar kiezen. In een kosmopolitische stad waar het aantal taalgemengde huishoudens nu al boven 50 procent uittorent lijkt die subnationaliteit me een akelig en vooral onwerkbaar vooruitzicht. Het overgrote deel van de hoofdstedelingen heeft geen zin in deze verstikkende keuze. De Berlijnse muur werd twintig jaar geleden afgebroken, we gaan er toch geen nieuwe in Brussel bouwen?
Het is overigens beter Brussel te herfinancieren in ruil voor meer veiligheid, netheid en een eenvoudiger structuur met meer bevoegdheden voor gewest dan voor gemeenten, dan zich te verliezen in een steriele discussie over een tweeledig confederalisme.
Daarnaast is er het feit dat Brussel zich, of men dat nu graag hoort of niet, meer en meer uitstrekt tot in Aalst, Mechelen, Leuven, Waver en Nijvel toe. Dat is zo ongeveer de geografische omschrijving van wat men gemeenzaam de Brusselse Metropolitane Regio gaan noemen is. Dat is trouwens ook de schaal waarop alle grote Europese steden zich dezer dagen ontwikkelen.

BRUSSELS METROPOLITAN
Belangrijk: in die Brussels Metropolitan wordt meer dan een derde van het bruto binnenlands product gerealiseerd (het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zorgt voor bijna 20 procent van het bbp). Tel daarbij een dagelijkse pendelaarsstroom van 350.000 mensen die elke dag in de hoofdstad komen werken (235.000 daarvan komen uit Vlaanderen) en 70.000 die vanuit Brussel in de Rand gaan werken, en men kan heel duidelijk vaststellen dat dit groot gebied in het hart van de federatie een economische realiteit is en tegelijk een welvaartsmotor die de vergelijking met Randstad Holland, het Ruhrgebied en zelfs voor een stuk met Parijs en Londen kan doorstaan.
Brussel is dus onze kip met de gouden eieren. Bart De Wever, Elio Di Rupo en Kris Peeters moeten dus heel goed opletten als ze dit ruime gebied op sociaaleconomisch vlak gewild of ongewild zouden verbrokkelen met een onoordeelkundige staatshervorming die copernicaanse uitgangspunten belangrijker vindt dan efficiëntie op het terrein. Concreet denk ik aan de regionalisering van de arbeidsmarkt en van de vennootschapsbelasting, die duidelijk op de agenda staan. Dit zou het Vlaams en het Waals Gewest beslist enkele nuttige hefbomen in handen kunnen geven, maar vanuit Brussels perspectief zijn er evenveel risico’s aan verbonden. Daarom is het noodzakelijk dat men, net zoals de Europese Unie dat met haar lidstaten doet, duidelijke convergentiecriteria invoert, met name de afbakening van een vork, een maximum, waarbinnen men zijn eigen beleid kan voeren. Dit is zeker van belang bij de regionalisering van de vennootschapsfiscaliteit.
Bij bepaalde financieringscriteria, wanneer men de gewesten bijkomende verantwoordelijkheid geeft inzake de arbeidsmarkt, moet er beslist ook rekening gehouden worden met de plek waar men werkt, en niet alleen met de plek waar men werkloos is. Er bestaats immers zoiets als de ‘stadsval’ op het vlak van de werkloosheid: onlangs bleek dat het Hoofdstedelijk Gewest er met allerlei activeringsmechanismen in slaagde om een groep werklozen aan het werk te krijgen, onder meer bij de gewestelijke vervoersmaatschappij MIVB. Maar dan blijkt wel dat minstens een vijfde van deze werknemers tijdens zijn loopbaan naar buiten Brussel verhuist.
En hopelijk kan er nu eindelijk werk gemaakt worden van metropolitane samenwerking over de gewestgrenzen heen op het vlak van economie, mobiliteit en ruimtelijke ordening. Als dat tussen Rijsel, Kortrijk en Doornik kan, waarom zou dit dan niet kunnen tussen Brussel, Vlaams- en Waals-Brabant?
Overigens staat de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde hier helemaal niet haaks op. Samenwerken kan soms beter na het maken van goede afspraken, en het is beter over een grens heen samen te werken dan de grens te verleggen.
Deze staatshervorming kan alleen werken als men een nieuwe plek voor Brussel vindt. De hoofdstad is immers meer dan een probleem, het is vooral de economische motor van dit land.
Sven GATZ

Aucun commentaire: