mardi 11 janvier 2011

De la spiritualité en Occident

Camille Perotti

Le philosophe indien Satish Kumar publie “Tu es, donc je suis” où il rappelle l’interdépendance de l’homme avec la nature. Rencontre avec un sage qui offre une vision de la vie pleine d’optimisme.
Rencontre
C’est à l’âge de 18 ans que Satish Kumar, né en 1936 au Rajasthan, en Inde, reçut l’illumination de sa vie. Cet éveil, à l’instar de celui du Bouddha, lui souffla que la vie retirée de moine jaïn n’était pas la bonne voie, ainsi il quitta le monastère à jamais et s’engagea pour soutenir le mouvement de réforme agraire de Gandhi. Après avoir effectué une longue marche pacifique de plus de 12 000 kilomètres pour lutter contre les armes nucléaires dans les années 60, le philosophe indien s’installa en Angleterre où il dirige toujours le magazine "Resurgence", s’investit dans de nombreux projets de développement et cultive son jardin. C’est son parcours spirituel marqué par les rencontres avec Vinoba Bhave, Bertrand Russell, Krishnamurti ou encore Martin Luther King qu’il conte dans "Tu es donc je suis" où il livre également une "déclaration de dépendance", expliquant l’interaction entre les êtres humains et la nature. Harmonie, sérénité, équilibre transparaissent sur le visage de Satish Kumar. Rencontre avec un sage qui marche pour sentir la terre sous ses pieds.
QUE PENSEZ-VOUS DE L’INDE AUJOURD’HUI ?
L’Inde est en pleine crise spirituelle. A cause de l’industrialisation et de la globalisation, l’Inde ne suit pas son propre chemin mais celui de l’Ouest qui dévaste la nature et où l’argent est devenu plus important que la spiritualité. Mon objectif est d’atteindre un équilibre entre matérialisme et spiritualité.
COMMENT TROUVEZ-VOUS CET EQUILIBRE DANS NOTRE QUOTIDIEN ?
L’un des meilleurs moyens est de trouver un bon équilibre entre le travail et la vie personnelle. Quand vous vous réveillez le matin, la première pensée est pour le travail. Vous travaillez beaucoup trop. Du matin au soir, vous êtes devant votre ordinateur et, quand vous rentrez, vous êtes fatigué et n’avez pas la force de passer du temps avec la famille, les amis, de cuisiner, d’avoir des activités artistiques. Le travail n’est pas une vraie valeur, c’est un moyen, pas la vie. Je propose de travailler le plus possible à mi-temps car nous avons largement de quoi vivre. Il faut changer les objectifs de notre vie, l’argent n’est pas un but. La finalité de la vie, c’est le bonheur, l’harmonie. Il faut du temps pour soi, pour l’art, l’amour, la santé, l’amitié, la poésie, la vie.
POURQUOI AVONS-NOUS PERDU LE LIEN AVEC LA NATURE ET LA SPIRITUALITE ?
Parce que la religion a mis de côté la spiritualité. Les institutions religieuses disent que la spiritualité cela signifie être catholique, être hindou ou musulman ou juif ou bouddhiste. C’est une erreur. La spiritualité ne se vit pas à travers une religion, c’est personnel. Les dogmes et les institutions enferment et dominent, il est normal que les gens rejettent cela mais ils ont jeté le bébé avec l’eau du bain.
QUE DIRIEZ-VOUS AUX GENS QUI PENSENT QUE LE BONHEUR EST LIE A L’ARGENT ?
Nous devons leur montrer que l’Europe a beaucoup plus d’argent que tous les autres continents mais que les Européens ne sont pas heureux. En Afrique, on voit des femmes travaillant dans les champs et des enfants jouant dans la rue avec la joie sur le visage. Le bonheur n’est donc pas associé à l’argent sinon les Européens ne divorceraient pas, ne boiraient pas, ne se suicideraient pas, ne se drogueraient pas, ne seraient pas violents Le bonheur, c’est l’amour. Quand on aime quelqu’un, on est heureux. C’est par la relation à l’autre que l’on prend conscience de soi-même. Nous n’existons pas dans notre propre esprit, comme Descartes le disait : "Je pense donc je suis." Mais en relation avec les autres, "tu es donc je suis".
PENSEZ-VOUS QUE LA PUBLICITE CREE DE FAUX BESOINS ?
Absolument. La publicité est un moyen très intelligent de conditionner l’esprit des gens. Chaque jour nous sommes confrontés à la publicité qui nous dit que si on achète, on sera heureux, on sera beaux, on sera à la mode. Quand on a le nouvel iPod, six mois plus tard il en sort un autre et on a l’impression qu’il nous le faut absolument. Cela crée une situation de désir et donc de manque sans fin. Oscar Wilde disait : "La mode est si laide qu’elle change tous les six mois."
Vous évoquez une nouvelle trinité, “Terre, âme, société”.
La trinité française, "liberté, égalité, fraternité" ne prend pas en compte la nature, nous avons besoin d’une nouvelle trinité car la nature n’est pas là pour nous, nous sommes la nature. Si nous détruisons l’air, l’eau, les forêts, nous nous détruisons nous-mêmes. Nous devons aussi prendre soin de notre âme, marcher, faire des pèlerinages, réfléchir à notre existence. Quand on est en paix avec soi-même, on peut rendre les autres heureux.
VOUS ECRIVEZ EGALEMENT QUE LA PAIX DES NATIONS NE PEUT ADVENIR QUE SI L’ON EST D’ABORD EN PAIX AVEC SOI-MEME.
En Inde, nous disons : "Shanti, shanti, shanti." Cela signifie "paix" et nous le répétons trois fois, car en premier lieu, il faut faire la paix avec soi-même, c’est l’amour, la compassion, ensuite, il faut faire la paix avec les autres, peu importe la couleur ou la nationalité, enfin, on peut faire la paix avec le cosmos.
"Tu es donc je suis", Satish Kumar, traduit de l’anglais par Karine Reignier, Belfond, 360 pp., env. 18,50 €.

COMMENTAIRE DE DIVERCITY
LE PASSÉ DE L’INDE SERAIT-IL NOTRE AVENIR ?
, « L’Inde ne suit pas son propre chemin mais celui de l’Ouest qui dévaste la nature et où l’argent est devenu plus important que la spiritualité. Mon objectif est d’atteindre un équilibre entre matérialisme et spiritualité. »
« Le travail n’est pas une vraie valeur, c’est un moyen, pas la vie. »
« La finalité de la vie, c’est le bonheur, l’harmonie. Il faut du temps pour soi, pour l’art, l’amour, la santé, l’amitié, la poésie, la vie. »
« La spiritualité ne se vit pas à travers une religion, c’est personnel. »
« C’est par la relation à l’autre que l’on prend conscience de soi-même. » « Quand on est en paix avec soi-même, on peut rendre les autres heureux ».
La paix des nations ne peut advenir que si l’on est d’abord en paix avec soi-même.
"Shanti, shanti, shanti." signifie "paix" avec soi-même, paix avec les autres, paix avec le cosmos.
L’essence de la pensée de l’Inde éternelle est résumé en ces quelque phrases. On y retrouve tout l’esprit de Gandhi.
Dimanche soir, le célèbre professeur Etienne Vermeersch, spécialiste de l’éthique et rationaliste distingué, a rendu compte à la VRT de son périple de plusieurs semaines sur les chemins du Mahatma et de la spiritualité indienne
Humo l’a interviewé sur ses impressions, nous les reproduisons ici. Ce qui le plus à frappé ce spécialiste de l’éthique, c’est qu’en Inde, différentes religions vivent en bonne intelligence côte à côte et dans une parfaite symbiose spirituelle. Peut-on imaginer que ceci soit possible également en terre européenne sous l’égide de la laïcité ?
L’Inde a suivi l’Europe sur les chemins de la démocratie, de la croissance et du respect du marché. L’Europe rejoindra-t-elle demain l’Inde sur les chemins de la tolérance et du vivre autrement (« anders gaan leven ») , suivant l’inspiration et l’exemple de Gandhi qui connaît la bas une renaissance surprenante..
« Anders Gaan Leven » était l’idéal du jésuite “vert”, Luc Versteylen apôtre du « vivre autrement » qui est aujourd’hui l’objet d’une méchante polémique l’accusant de méfaits sexuels sur des mineurs. Nous y reviendrons dans le prochain article qui lui sera consacré. Rik Torfs le défend bec et ongle contre un lynchage médiatique nauséabond.
Il semble qu’il s’installe dans la Flandre post catholique et pré Deweverienne un climat de pudibonderie petit bourgeois nauséabond inspiré du puritanisme des Tea Parties américains .

INDIA VOOR BEGINNERS
Etienne Vermeersch stelt zich in aflevering één luidop vragen over de Indiase beleving van religie.
ETIENNE VERMEERSCH «Religie is voor Indiërs iets heel anders dan voor westerlingen. Zij vereren één of meerdere goden, en dat is een volkomen tolerante, ondogmatische aangelegenheid: niemand beweert dat zijn godheid beter is dan een andere. Verschillende godsdiensten bestaan er probleemloos naast mekaar. De jongste jaren zijn er natuurlijk excessen: ik was in een islamitisch heiligdom toen er in Delhi een aanslag gepleegd werd door moslims. Maar daar was op die plek niks van te merken: moslims zaten in feeststemming samen met hindoes en boeddhisten. Bijzonder!
Een westerling gelooft in de dogma's van zijn godsdienst en beschouwt andere religies als vals. Toen wetenschappers beweerden dat de aarde rond de zon draaide, moesten ze zwaar strijd voeren met de kerk. Ik denk echt dat het rationele denken schatplichtig is aan dogmatische godsdienst. Ter illustratie: in India wordt nauwelijks een onderscheid gemaakt tussen waarheid en onwaarheid. Ik heb gediscussieerd met jongeren die wetenschappen studeerden. Ze geloofden allemaal in astrologie, en één student beweerde bijvoorbeeld dat er helikopters bestonden in de tijd van de Ramayana. Da's 2.500 jaar geleden, maar hij méénde dat. Ze baden ook allemaal tot de god Ganesha voor ze examens gingen doen. 'En wat als je gebuisd bent?' vroeg ik. 'Dan wil de god Ganesha dat ik beter studeer,' antwoordde een doctorandus. Tja, het kan maar helpen natuurlijk.”
“Ik ben met een taxichauffeur door de stad gereden. Een helse trip. De staat van de wegen is erbarmelijk en tussen de auto's lopen koeien, honden, ezels, varkens en nu en dan een olifant. Zelfs op een snelweg met drie rijstroken kan er opeens een kameel in spookrichting op je af komen stormen. De chauffeur had een beeldje van Ganesha op zijn dashboard staan, en we zijn toch maar veilig aangekomen.»
HUMO IS HET INDISCHE GELOOF DAN EEN VORM VAN WAT WIJ BIJGELOOF ZOUDEN NOEMEN?
VERMEERSCH «Niet uitsluitend. Sommige Indiërs zijn heel vroom. Ze liggen plat op de grond langdurig te bidden in de tempel of ze lopen tachtig kilometer te voet naar een heilige tempel. Maar wat ze daarbij denken is mij niet duidelijk geworden. Heel fascinerend wel.»

ZWEVEN IN DE BROUWERIJ
Leven in de Brouwerij: bezinningscentrum of halve sekte?

De Brouwerij heet een toevluchtsoord of ‘bezinningscentrum' te zijn waar mensen komen om in ‘soberheid, stilte en samenhorigheid' bij elkaar te zijn. Ivo Mechels, de woordvoerder van Test-Aankoop, passeerde er verschillende keren met zijn kinderen na de dood van zijn eerste vrouw in 2005. Hij heeft de grootste bewondering voor Versteylen. ‘We zijn daar met veel warmte, begrip en geborgenheid opgevangen.' Voor Mechels is de jezuïet ‘iemand die zijn tijd ver vooruit is geweest'. ‘Hij is de eerste die aandacht had voor het milieuprobleem. En hij heeft de eenzaamheid in grootsteden aangekaart.'

Maar het meeste stof deed Versteylen in zijn Brouwerij opwaaien met zijn benadering van seks, of liever ‘lichaamsbeleving'. Er is vaak lacherig over gedaan. Wie lanceert er in deze expliciete tijden woorden als juichen, hemelen en zaligheid als hij gewoon klaarkomen, masturberen of sperma bedoelt? Een stijve krijgen wordt dan zweven, de diepste draai staat voor neuken.

Voor Versteylen was het geen spielerei. Hij wilde een andere benadering van seksualiteit, die meer op tederheid en langzame toenadering gebaseerd was. En daar hoorde een eigen taal bij.

Mechels heeft er respect voor. ‘Hij heeft altijd gepleit voor het uitstellen van “de daad” en zich afgezet tegen wat je consumptieseks zou kunnen noemen.' Die ideeën lijken niet te rijmen met de feiten die Versteylen nu ten laste worden gelegd. Voor Mechels is er geen twijfel. ‘Ik ben er zeker van dat die zaken kaderen in zijn alternatieve leer rond lichaamsbeleving. Mensen die zo vooruitstrevend zijn, hebben het nooit gemakkelijk. Vroeger belandden ze op de brandstapel.'

Karel Michiels, medewerker bij deze krant, is de auteur van een biografie over Versteylen die in 2007 verscheen, toen de pater 80 werd. Ook hij is verbaasd over de klachten over misbruik. ‘Ik heb veel getuigenissen opgetekend en nooit iets in die zin gehoord. Ik vind zijn benadering van seksualiteit nog altijd valabel. Ze biedt een tegenwicht voor de pornoficatie en de internetseks die we vandaag meemaken.'

Niet iedereen is even enthousiast. Tv-maker Steven Van Herreweghe zei ooit in Focus Knack geschrokken te zijn bij een bezoek aan Viersel. ‘Ze liepen daar in hun bloterik. Het is even schrikken als een oudere man je vraagt of je al gehemeld hebt (...) Ik ben er zeker van dat hij (Versteylen, red.) alleen maar goede bedoelingen heeft. Maar als 12-jarige puber vond ik het een verwarrende en traumatische ervaring.'

Van Herreweghe wordt bijgetreden door Greet Moens, die vroeger meermaals in de Brouwerij kwam. Ook zij gelooft in Versteylens goede bedoelingen, maar is ervan overtuigd dat ze vaak een omgekeerde uitwerking hadden. Ze vertelt een anekdote uit 2001. ‘Mijn dochtertje, toen 4, kwam hysterisch thuis na een bezoek aan de Brouwerij met haar vader, van wie ik intussen gescheiden was. Ze kon niet goed uitleggen wat er gebeurd was, maar via tekeningen en sessies bij een psychologe is het er toch uitgekomen. Ze tekende mannen met een groot geslachtsorgaan. Uiteindelijk bleek dat ze was uitgekleed en in het water gegooid tijdens een sessie “plonzen”, waarbij iedereen uit de kleren ging en in de vijver sprong. Ik vond dat niet kunnen.'

Meer algemeen heeft Moens het over ‘een irreële wereld die vooral fragiele, weinig weerbare mensen aantrekt'. ‘Er hing een sfeertje van: “de maatschappij is slecht, wij hebben het bij het rechte eind”.'

COMMENTAIRE
LE JESUITE VERT et GURU : UN METIER QUI NEST PAS SANS RISQUES

DE SCHIJNZEKERHEID VAN HET PREUTSE BESTAAN
SEKSUALITEIT OP EEN KEERPUNT VAN DE GESCHIEDENIS
Een kind dat naakt in een vijver duikt, moet dat ons met afschuw vervullen?An Nelissen
De verschillende klachten over seksueel misbruik tegen pater Luc Versteylen moeten grondig onderzocht worden. Ondertussen, schrijft RIK TORFS, lijkt een puriteinse levensorde weer de kop op te steken.
Pater Luc Versteylen in het midden van de storm. Het zoveelste bewijs van het falen van de kerk, gnuift iemand. Seksueel misbruik, ook bij de groenen, spot een ander. Of de beschuldigingen kloppen, zal het gerechtelijk onderzoek uitwijzen. Ondertussen geniet de bezieler van de groene beweging een vermoeden van onschuld, een echt vermoeden van onschuld dan

Gaat de huidige discussie in Vlaanderen alleen over seksueel misbruik? Ik denk het niet. Er is meer aan de hand. We bevinden ons op een keerpunt van de geschiedenis, waarbij de puriteinse levenshouding die wij verlaten achtten, weerom de kop opsteekt. Want hoe ging dat ook alweer, de laatste halve eeuw?

HET NADEEL VAN SEKS
Ik herinner mij de jaren zestig, als kind weliswaar, maar misschien daarom des te duidelijker. Meisjes van zeventien hadden vriendjes. Ze mochten er niet mee naar bed. Daarna werden ze zwanger. Dus moesten ze trouwen. Wat verboden was, werd op die manier een plicht. Dat was het nadeel van seks: wanneer het eindelijk mocht, moest het. Mooie tijden, die vroege jaren zestig. Onze onderwijzers maanden ons aan de cinema's resoluut voorbij te lopen, niet te kijken naar de prenten in de hall. Pure pornografie allemaal. Vreselijke films. Bambi bijvoorbeeld.

Later, vooral in de jaren zeventig, veranderde de mentaliteit. Het lichaam stond los van de voortplanting. Jonge leraren verkondigden met enige emotie in hun stem dat de gruwelijkste misdrijven niets met seks te maken hadden. Sociale onrechtvaardigheid was erger. Het ogenblik van de bevrijding was aangebroken. Make love, not war. Plotseling leek het alsof de grenzen waarvoor de vorige generatie eerbied betoonde niets anders waren dan pure conventie en nauwelijks verholen levensangst.

Toen ik in de tweede helft van de jaren zeventig student was aan de Leuvense rechtsfaculteit, maakte de criminoloog Steven De Batselier furore. Je kon niet vrij genoeg zijn, vond hij. In zijn druk bijgewoonde colleges liet hij allerlei mensen aan het woord die hun seksualiteit op ongebruikelijke manier beleefden. Daaronder pedofielen en beoefenaars van bestialiteit. Een traditionele examenvraag van De Batselier luidde: ‘Is bestialiteit geoorloofd?' Het correcte antwoord was: ‘Als het dier het ook plezant vindt.' Vergeefs trachtte ik me te verplaatsen in de psychologie van de regenworm.

De Batselier zou vandaag door de politie worden opgepakt. Ook de toenmalige rector Piet de Somer had bezwaren en wilde De Batselier schorsen, maar hij kreeg de gehele linkse studentenbeweging over zich heen. Dat is ongeveer een kwart eeuw geleden.

Vandaag is alles anders. Gaan wij terug naar de preutsheid en het puritanisme van vijftig jaar geleden? Ziedaar de cruciale vraag die we de komende tijd niet uit het oog mogen verliezen. Dat pedofilie, anders dan enkele decennia geleden, niet meer als aanvaardbaar wordt beschouwd, is volledig terecht. De schijntoestemming van een kind is onvolkomen en de psychologische gevolgen van het seksuele contact kunnen onuitwisbaar zijn. Maar in het zog van de terechte bestrijding van pedofilie gebeurt er veel meer.

RATZINGER
Zou het kunnen dat onze samenleving op een sluipende manier de oude puriteinse waarden weerom omarmt? Is dit het gedroomde moment om te kiezen voor morele restauratie? Naar het schijnt zouden er in de Oude Brouwerij van Viersel jongeren, en ook misschien wel ouderen, naakt in een vijver zijn gedoken. Moet deze gedachte ons met afschuw vervullen? Tien jaar geleden zou deze vraag zijn weggelachen. Vandaag merk je overal aarzeling. Misschien was niet alleen de houding tegenover pedofilie verkeerd, maar was alles een beetje vies in de sixties en seventies.

Later zal de geschiedenis onze tijd beoordelen, maar de kritiek op het reilen en zeilen in de Oude Brouwerij zou wel eens meer kunnen betekenen dan we vandaag vermoeden. Het in ademnood verkerende Europa heeft niet langer het bevrijdende zelfvertrouwen dat het een halve eeuw geleden uitstraalde. We plooien terug. We schuwen het experiment. We vrezen het onbekende. We verkiezen langzaam maar zeker de schijnzekerheid van het puriteinse bestaan. Het verbod is belangrijker dan het genot, moralisten vinden elkaar, of ze nu Josef Ratzinger heten of Renaat Landuyt.

In het heersende discours van vandaag herken ik, paradoxaal genoeg, wat vroeger de kerk zei: ‘Laten we niet te tolerant zijn, want niet iedereen kan verdraagzaamheid aan, en voor je het weet wordt er misbruik van gemaakt.' Van dwang kan je geen misbruik maken, van vrijheid wel. Daarom moet vrijheid worden teruggeschroefd, en dwang niet.

Wat Luc Versteylen wordt ten laste gelegd, verdient een grondig onderzoek, zeer zeker. Maar voor een terugkeer naar de moralistische tijden van weleer bedank ik feestelijk. No way.

RIK TORFSWie? Hoogleraar kerkelijk recht en CD&V-senator. Wat? Puriteinse waarden dreigen weer binnen te sluipen. Waarom? Moralisten vinden elkaar in het zog van de bestrijding van de pedofilie.

Ik ben het zelden eens met Torfs, maar hier heeft hij groot gelijk. Na Dutroux al voelde je dat er een soort 'nieuwe' oude moraal van preutsheid opborrelde. Stoere taal werd gebezigd, en sommigen zouden de tijd graag terugdraaien naar de jaren 50 van vorige eeuw. Neen, uit onze slaapkamer moeten wetgever, kerk e.a. wegblijven zolang je als volwassenen doet waarmee je instemt. Het debat van seksuele meerderjarigheid is trouwens ook achterhaald, meisjes van 15-16, en ook jongens, zijn nu veel vroeger rijp dan 30 jaar gelden. En waarom zou een meisje van 16 niet verliefd kunnen worden op een man van 26 of zelfs 36, hier hoeft de wet zich allemaal niet me te bemoeien, dat ze zich met het budget e.a. bezig houden.

COMMENTAIRES DE DIVERCITY
MACCARTHISME A LA FLAMANDE
Au moment où se brise en Flandre la chape de conformisme d’un catholicisme à la dérive, il semble bien qu’une droite revancharde cherche à donner, à coup de dénonciations et de protestations puritaines le coup de grâce au courant catholique de gauche. Celle-ci avec l’aide inspirée du père Luc Versteylen (de groene jésuit) avait mis Groen sur les fonds baptismaux (d’abord sous la forme du mouvement AgaleV dont il est l’inspirateur et l’animateur, le guru, pourrait on dire) ensuite sous l’appellation Groen. Le mouvement partit d’une ancienne brasserie transformée par Versteylen une espèce d’ashram à l’européenne.
Voici ce qu’en pensent ceux qui dans De Standaard ont eu à cœur de prendre vivement sa défense dans le sillage de Rik Torfs
MG

Op 10 januari 2011 omstreeks 09u54, zei Paul Walravens, Onze-Lieve-Vrouw-Waver:
“Dag Luc Versteylen, Ik heb gezien hoe je jonge gasten zonder enige fut of levenslust-soms aan de rand van de afgrond van zelfverminking of zelfdoding- weer hebt doen herleven. Ik heb gezien hoe je de kinderen in de Bijzonder Onderwijsklas hebt opgewaardeerd. Ze weten het nu nog altijd. Ik zal ook nooit vergeten met hoeveel liefde Mieke in de kliniek de prematuurtjes verzorgde. Luc, stoor je nu niet aan de nieuwe puriteinse gore gabbers, de blijvend sexueel gefrusteerden, die nooit één poot hebben uitgestoken om iemand gelukkig te maken. Jij hebt dat je hele leven wel gedaan. Dank je wel. Moest ik nog kleine kinderen hebben, ik weet dat ze bij jou en Mieke veilig zouden zijn. “
“De lichtzinnigheid en soms de hysterie waarmee op basis van ononderzochte, onbewezen klachten iemand al direct schuldig wordt verklaard, is verbijsterend én gevaarlijk voor ons rechtssysteem en onze samenleving. De hypocrisie die nu komt bovendrijven maakt het allemaal nog erger. Noemde moraalfilosoof Vermeersch vijf jaar geleden in 'De Grote Vragen', het absolute masturbeerverbod tijdens zijn katholieke jaren geen oorzaak van geloofsafval? Wat met de 'nudistencultuur'? En wat met de ongewenste intimiteiten tijdens festivals en fuiven, waarvan ook minderjarigen het slachtoffer zijn?

Aucun commentaire: