mercredi 8 juin 2011

Het gezicht van de Franstalige media stapt op

Blaam voor drie redacteurs nekt Beatrice Delvaux

BRUSSEL - Béatrice Delvaux stapt na tien jaar op als hoofdredactrice van 'Le Soir'. Niet vanwege de steeds dramatischer slinkende verkoopcijfers, maar door onvrede op de werkvloer over haar 'te dirigistische' beleid.
Van onze redacteur

Een donderslag bij heldere hemel is het ontslag van Delvaux (50) zeker niet. Geen kwaad woord, bij vriend noch vijand, over haar grote capaciteiten. De zeer intelligente economiste Delvaux, die al elf jaar de economieredactie geleid had toen ze in 2001 door haar eigen redactie op het schild gehesen werd, is een uitstekende journaliste. Maar wie maakt er een decennium als hoofdredacteur vol, als de oplage ondertussen van 112.000 exemplaren naar minder dan 80.000 zakt? Het einde van haar heerschappij stond in de sterren geschreven, zoals ook de beste trainer niet aan het roer blijft bij een voetbalclub die niet scoort.

Merkwaardig genoeg is het niet uitgever Rossel die haar de wacht aanzegde, maar wel haar eigen redactie. Om de vrije val van de verkoop te stoppen, werd een dik jaar geleden beslist dat de hoofdredactie een veel dirigistischere lijn zou volgen, met top-down-beslissingen die ingingen tegen de collectivistische traditie op de krant. Een incident omtrent een formele blaam voor drie binnenlandjournalisten, die de hoofdredactie zouden hebben tegengewerkt, groeide uit tot een fundamentele twist. Liever dan een stemming over een motie van wantrouwen af te wachten, besloot Delvaux gisterenochtend de eer aan zichzelf te houden.

Michelle Martin

De vlam sloeg in de pan daags na het nieuws dat Michelle Martin, de vrouw van Marc Dutroux, vervroegd vrij zou komen. Uiteraard had Le Soir daar die dinsdag veel aandacht aan besteed, maar hoeveel pagina's opvolging was er nog nodig op woensdag? 's Ochtends besliste een lid van de hoofdredactie dat één pagina wel zou volstaan, in de late namiddag besloot een ander dat dat veel te weinig was: er moesten vier pagina's komen, met ook reacties van de families van de slachtoffers van Dutroux. Volgens de hoofdredactie was er bij drie binnenlandredacteurs sprake van werkonwilligheid en sabotage. Enkele weken later volgde een formele terechtwijzing: het drietal kreeg een schriftelijke blaam, ondertekend door Delvaux en de personeelsdirecteur. De Société des Journalistes Professionnels du Soir (SJPS) vond die straf 'buiten proportie'.

'Heel de redactie was geschokt door de toon van die blaam', zegt Ricardo Gutierrez, vakbondsafgevaardigde. 'Er werd die redacteurs een attitudeprobleem en een gebrek aan initiatief verweten. Terwijl de hoofdredactie zelf in de fout was gegaan: als je 's ochtends beslist dat iets maar één pagina waard is en 's avonds zijn het er opeens vier, aan wie ligt dat dan?' Volgens Gutierrez heeft het incident alles te maken met de hiërarchische beslissingsstructuur. 'Vroeger hadden we een ochtendvergadering met alle chefs van de afdelingen. Beslissingen over wat we gingen doen, werden collectief genomen. Vorig jaar werd die bijeenkomst afgeschaft, om redenen van efficiëntie. De hoofdredactie overlegde voortaan in een tête-à-tête met iedere chef wat diens afdeling moest doen. Ook goed, maar kom dan ook niet 's avonds mopperen dat er niet genoeg gedaan is. Er zijn die dag ongelukkige woorden gevallen, en één redacteur heeft gezegd dat hij niet graag meewerkte aan aasgierjournalistiek - over het plan om de ouders van de slachtoffers nog op te bellen. Maar niemand heeft zich uiteindelijk verzet tegen de inhoudelijke beslissing van de hoofdredactie, er werden alleen vragen gesteld tegen het 's avonds nog in zeven haasten doen wat al de hele dag beslist had kunnen worden. Daarom de betrokkenen nog een blaam geven - die in latere evaluaties tegen hen gebruikt kan worden - was een brug te ver.'

Enthousiasmeren

Het incident verhitte de gemoederen op de redactie, die zich echter zeker niet en bloc tegen Delvaux kantte. Veel redacteurs weten dat er iets moet veranderen om de verkoop opnieuw de hoogte in te krijgen. Een vergadering van de chefs maandag sprak nog unaniem het vertrouwen in Delvaux uit. Olivier Mouton, de jonge en invloedrijke chef weekend en opinie, betreurt Delvauxs vertrek. 'De grote kracht van Béatrice is dat ze mensen kan enthousiasmeren, projecten kan opzetten. Zij heeft hier jaren gewerkt aan de omvorming van een institutionele en wat saaie krant naar een bredere en modernere kwaliteitskrant, in de lijn van wat Peter Vandermeersch bij De Standaard heeft gedaan. Ze heeft lange tijd het grootste deel van de redactie mee gehad, ook al is het een oude redactie - de gemiddelde leeftijd is 47 jaar - die het vaak moeilijk heeft met veranderingen en groeiende stress. Er zijn hier noodgedwongen dingen veranderd de jongste jaren: we moesten meer nieuwsgericht worden. Maar harde beslissingen hebben het vertrouwen in haar onder de collega's ondermijnd. En dan wordt de bereidheid om nog maar eens een tandje bij te steken op de duur klein.'

Andere redacteurs zeggen het liever off the record: voor sommige collega's bij Le Soir is de tijd wat blijven stilstaan, en ligt iedere verandering aan de werkwijze - bijvoorbeeld door de opkomst van nieuwe media - moeilijk. Le Soir is marktleider onder de Franstalige krantenwebsites, ondanks een zeker heimwee naar de tijd dat je nog rustig gedegen analyses kon schrijven voor de papieren krant van 's anderendaags of een dag later. 'Een conflict tussen de traditionalisten en de vernieuwers', noemt één redacteur het.

Toen dat conflict leek te leiden tot een motie van wantrouwen, waarvan de uitkomst kantje boord zou zijn geweest, besloot Delvaux zelf de knoop door te hakken.

Bij Vlaamse kranten zoals De Morgen of Gazet van Antwerpen kan een hoofdredacteur soms lange tijd aanblijven met de steun van de directie en tegen de zin van de redactie. Bij Franstalige kranten, met een traditie van militant syndicalisme, is zoiets ondenkbaar. Bij Le Soir werd pas vorig jaar een systeem van jaarlijkse evaluatie van de redacteurs ingevoerd. Ook dat maakte de bonden woedend.

Waarom Delvaux uiteindelijk de handdoek wierp, konden we haar gisteren niet vragen. Olivier Mouton denkt dat ze gewoon moegestreden was. 'Tien jaar vechten tegen een dalende oplage, en dan merken dat je redactie je niet meer steunt, wie neemt het haar kwalijk? Ze was al enkele maanden aan het twijfelen.'

Na de bekendmaking zei Delvaux dat ze journalistiek nog even enthousiast is als de eerste dag. Wellicht blijft ze dus voor Le Soir schrijven, ook nadat de raad van bestuur haar ontslag, dat hij nog in beraad houdt, officieel aanvaard zal hebben. Mouton: 'Al zal er vermoedelijk wel eerst een afkoelingsperiode volgen. Misschien schrijft ze een boek of zo.'

Belangrijk voor haar toekomst is dat de algemene vergadering van redacteurs gisterennamiddag alleen maar 'akte nam van haar ontslag'. 'We wilden geen oorlogsverklaring', zegt Ricardo Gutierrez. 'Zelf vind ik dat Béatrice fouten heeft gemaakt. Ze volgde graag de Vlaamse media, maar ze had aan haar redacteurs niet de indruk mogen geven dat wat gisterenavond in het VTM-journaal zat veel relevanter is dan onze eigen plannen. Die indruk dat wij allemaal prutsers zijn, heeft vooral op de binnenlandredactie en de politieke redactie veel collega's tegen haar in het harnas gejaagd. Maar daarom is ze nog niet van de ene dag op de andere een boze heks geworden, hé? Deze krant is in crisis, er moesten methodes worden uitgeprobeerd, en voor de redactie was die historie met die blamen de spreekwoordelijke druppel. Maar wij zijn bereid de mouwen op te stropen met een nieuwe hoofdredacteur, iemand in wie we weer een collectief project herkennen.'

Wie? Niemand weet het. Na de aanvaarding van het ontslag volgt een ingewikkelde procedure, waarbij de redactie een kandidaat aanwijst en de raad van bestuur zal beslissen.

Sowieso is het zeer de vraag of de geur van onderling wantrouwen snel zal verdwijnen uit de redactiegebouwen. Fundamenteel was Delvaux immers voor haar boze collega's slechts de verpersoonlijking van een nieuwe stijl, met bazen die bevelen en redacteurs die moeten gehoorzamen. Algemeen directeur Didier Hamann, een agressieve communicator die zich veel meer met de inhoud van de krant bezighoudt dan zijn voorgangers dat deden, blijft zitten waar hij zit. Of lopen waar hij loopt, en dat is vaak op de redactie. En Hamann, die vindt kranten verkopen veel belangrijker dan rekening houden met de grote principes van zijn redacteurs. Hij wil deze strijd winnen, en daar ook geld in investeren, maar zonder te veel tegenkanting te dulden. Wie zich ook kandidaat stelt om Delvaux op te volgen, hij of zij weet dat hij solliciteert voor een positie tussen hamer en aambeeld.

De Wever

O ja, en moeten Vlaams-nationalisten nu een feestje bouwen? Met name bij Bart De Wever en de N-VA was Delvaux, die in Dilbeek woont, lang niet altijd populair. Maar Olivier Mouton - zelf perfect Nederlandstalig - waarschuwt: 'Béatrice is hoofdredactrice van een Franstalige krant, houdt niet van nationalisme en schreef dus soms lastige dingen in de ogen van veel Vlamingen. Maar zij was ook de vrouw achter initiatieven als die samenwerking met De Standaard, en toch ook wel een beetje een bruggenbouwster. Wie ook de nieuwe hoofdredacteur wordt, ik ben er vrij zeker van dat de Franstalige identiteit van Le Soir alleen maar harder wordt.'

COMMENTAIRE DE DIVERCITY
COURAGE BEATRICE
La talentueuse rédactrice en chef du Soir a jeté l’éponge, un peu pour les mêmes raisons que l’excellent recteur de l’ULB, le brillant mathématicien Philippe Vincque ; lui comme elle se sont donnés à fond dans leur lourde tâche de gestion. Tous les deux se sont heurtés à un mur d’incompréhension de la part de la base et surtout de la rigidité syndicale. Que ceux qui veulent comprendre les tenants et aboutissements lisent l’excellente analyse du Standaard ci-dessus. Qu’il nous soit permis de ne pas prendre position dans un conflit que nous ne comprenons que de très loin. Mais rendons hommage à la plume alerte de Béatrice et à sa belle indépendance d’esprit. Nous retrouvons chez elle les belles qualités de Yvon Toussaint qui dirigea autrefois le Soir avec brio. La grande différence entre ces deux journalistes de talent c’est que, contrairement à Toussaint, Delvaux, parfaite bilingue, comprend et respecte le point de vue flamand tout en vilipendant la « deweveromania » et le national populisme de la Nieuwe Vlaamse Arrogantie. Ses efforts permanents pour créer des ponts avec De Standaard et de Morgen forcent le respect. Personne jamais, au Soir n’a eu cette audace et cela mérite un immense coup de chapeau. A l’évidence, cette initiative « interculturelle » hardie n’a pas fait gagner au Soir de nouveaux lecteurs ; au contraire, il en a perdu beaucoup. C’est pour cela que Béatrice a claqué la porte.
Il nous reste à espérer qu’elle continuera à signer dans le Soir, ou ailleurs, ses magnifiques papiers qui toujours font mouche et vont à l’essentiel en dénonçant les dysfonctionnements du politique en Belgique.
Courage Béatrice tu as autant de talent que Yves Desmedt le brillantissime rédac chef de De Morgen qui, de l’avis d’un grand correspondant turc à Bruxelles, est le meilleur journal européen.
Ce ne sont pas les éditos mièvres des deux autres grands quotidiens francophones qui nous consoleront de ne plus pouvoir te lire.
Heureusement il nous restera la consolation de savourer les magnifiques papiers du Morgen et aussi du Standaard.
Sans Béatrice, le paysage journalistique belge est franchement orphelin.
MG

Aucun commentaire: