mardi 29 mai 2012

Het risico van de Europese bedachtzaamheid





DM

"Voor de Europese Unie zijn dit de weken van de waarheid", schrijft Hendrik Vos, hoogleraar Europese politiek aan de Universiteit Gent.

De eurocrisis is een ingewikkelde puzzel geworden. Begin 2010 leek het nog overzichtelijk: ratingagentschappen verspreiden het bericht dat het misschien niet veilig meer was om nog veel geld te lenen aan de Grieken. Het was een kolommetje waard op de economiepagina's van de kwaliteitskranten. Wat later bleek dat ook banken buiten Griekenland meespeelden in het verhaal: de Grieken hadden zowat overal geleend, en als er niet zou worden terugbetaald, dreigde een bankencrisis. Bij Dexia werden ze al zenuwachtig, en het Griekse verhaal schoof enkele pagina's naar voren in de krant. Andere eurolanden kwamen in actie met noodhulp.

Het duurde niet lang of de Portugezen en de Ieren hingen mee aan het reddingsfonds, omdat ook zij gewantrouwd werden door de financiële markten. Spanje en Italië raakten in de gevarenzone en vertoeven daar nog steeds. De eurocrisis werd stilaan voorpaginanieuws, ook in populaire kranten ver buiten Griekenland. Zeker de Duitse pers vroeg zich af waarom de Duitsers zouden betalen voor landen die van hun begroting een rommel hadden gemaakt. De Grieken hadden intussen in de gaten dat de miljarden noodhulp vooral gebruikt werden om schulden bij de banken af te betalen en niet om de Griekse economie erbovenop te helpen. Maar de bevolking moest wel op een nooit geziene schaal besparen. Stakingen en betogingen volgden elkaar op en toen kwamen ook de kiezers in actie: ze stemden op partijen die de bezuinigingen willen terugdraaien.

Vandaag heeft de eurocrisis een schaal gekregen die nog nauwelijks te overzien is. Het is een kluwen met allerhande spelers die de meest diverse belangen hebben. Banken willen het geleende geld terug, beleggers willen winst, jongeren willen werk, ouderen hun pensioen, regeringen in het noorden van Europa willen niet meer betalen voor het zuiden, en regeringen in het zuiden willen geen extra besparingen doorvoeren. Premiers en presidenten willen herkozen worden en de financiële markten willen stabiliteit. De Amerikaanse president wil collateral damage aan de overzijde van de Oceaan vermijden, de Europese instellingen willen zich versterken en Herman Van Rompuy zou graag een paar nachten rustig slapen. Wonderoplossingen waarbij al deze wensen eensklaps worden verzoend, bestaan vermoedelijk niet. Misschien komt het uitgeven van euro-obligaties, waarbij een gedeelte van de opgestapelde schulden op een of andere manier gezamenlijk beheerd wordt, nog het dichtst in de buurt van een alomvattende oplossing. De appetijt in Duitsland blijft beperkt. Er zit na de top van vorige woensdag misschien wat beweging in het dossier van de euro-obligaties, maar het zal zeker niet voor morgen zijn. Er zijn geen quick fix solutions meer, had Van Rompuy in zijn uitnodigingsbrief voor die top de verwachtingen al meteen getemperd.

DINNER FOR GROWTH
Wat wel duidelijk is, dat is dat de eenzijdige focus op begrotingsdiscipline niet werkt. Geen premier of president wint nog verkiezingen, de politieke instabiliteit neemt toe, de financiële markten zijn allesbehalve gerustgesteld, banken blijven in (en met) slechte papieren zitten en de bevolking raakt uitgeput. Daar waar er fors bespaard wordt, lijken de tekorten eerder toe te nemen. Door een land in armoede te storten, trekt de economie niet aan.

Dus wordt er nu ook uit een ander vat getapt: tijd voor relance! Dat hebben de leiders woensdag tijdens hun dinner for growth bevestigd. Op zich is dat niet nieuw. Het plan bestaat al langer om de Europese economie tegen 2020 drastisch te vergroenen en daarbij in te zetten op innovatie, op de strijd tegen armoede en op beter onderwijs. Bij de Commissie liggen allerlei groeibevorderende voorstellen op het schap. Maar ze raakten op het achterplan omdat er maar één echte prioriteit was: bezuinigen.

Iedereen wil wel economische groei, maar de voorbije periode mocht dat niets kosten. Het scheppen van gunstige randvoorwaarden, zoals het makkelijker maken om in andere landen een baan te zoeken of het optimaliseren van de interne markt, is interessant, maar heeft zijn limieten. Er zijn ook investeringen nodig. Geld dus, maar de private sector is vandaag niet in de stemming om veel risico te nemen. Nationale overheden moeten besparen en het Europese budget is extreem klein. Middelen vinden om de groei te stimuleren, vraagt veel creativiteit én een koersverandering in de strategie van de voorbije maanden. De Europese Investeringsbank zou meer kapitaal moeten krijgen, dat dan verder kan uitgeleend worden aan kmo's. En er wordt geëxperimenteerd met projectobligaties om grote infrastructuurprojecten onder Europese vlag te sponsoren. Maar het rendement op korte termijn zal beperkt zijn.

In elk geval zal Griekenland tegen de verkiezingen van 17 juni niet uit het dal geklauterd zijn. Wellicht hadden de Europese leiders woensdagnacht wat meer empathisch mogen zijn. De gewone Griek ziet zijn levensstandaard spectaculair dalen, terwijl het gros van de zogezegde noodhulp onmiddellijk naar buitenlandse banken vloeit. Met de vermanende vinger naar de Grieken wijzen, is eigenlijk niet serieus. Het zou slim geweest zijn om echte solidariteit te tonen, zoals een gedeeltelijke schuldkwijtschelding door de overheden of een krachtig investeringsprogramma. Nu is het bang afwachten wat de verkiezingen zullen brengen.

Eind juni komen de leiders opnieuw samen, om hun groeiplannen verder te concretiseren. Maar wat als de Grieken op 17 juni nog extremer stemmen? Wat als het IMF de kraan toedraait? Wat als de Spaanse banken in elkaar stuiken? Wat als de Ieren volgende week in hun referendum tegen het Europese begrotingsverdrag stemmen? Wat als Frankrijk en Duitsland hun positie verharden en het bereiken van compromissen steeds moeilijker wordt? Wat als de rente die Spanje en Italië moeten betalen op hun leningen naar een onhoudbare 7 procent gaat? Wat als de eurozone af begint te brokkelen? Wat als de Portugezen veiligheidshalve massaal hun euro's van de bank halen, voor ze straks misschien worden omgezet in minderwaardige escudo's? Wat als alle werkloze jongeren straks een mars op Brussel organiseren?

De volgende weken dienen zich heel onzeker aan. Europese leiders willen experimenten met onduidelijke afloop, zoals een Griekse uitstap uit de euro, vermijden. Maar ze anticiperen niet echt krachtig op de chaos die nu dreigt. Door te gokken dat alles de volgende weken wel in de plooi valt, wordt hoog spel gespeeld. Vooral Duitsland blijft vasthouden aan de Dehaene-methodiek: de problemen pas oplossen als ze zich stellen. Maar als de zaken straks echt uit de hand lopen, dan wordt het steeds moeilijker om een puinhoop te vermijden. De koerswijziging die is ingezet, met nadruk op groei en tewerkstelling, is hoopvol. Maar het blijft wel aarzelend, het gaat om kleine bedragen, en met het volle rendement pas in een verre toekomst. Wat nu op tafel ligt, volstaat niet om de crisis te bezweren. Het is in het beste geval een goed begin. Europa balanceert tussen chaos en hoop. De volgende weken moet blijken in welke richting het kantelt.

COMMENTAIRE DE DIVERCITY

Y A-T- IL UNE VIE APRES L'EURO?

Danse sur le volcan;  réflexions au bord du gouffre;  trois semaines extrêmement dangereuses  pour l'avenir de l'euro...Si ça devait vraiment tourner mal ce seront peut-être  les dernières.

"Réflexions au bord du gouffre" fut écrit en 1974  par l'allemand Georg Picht. Il s'agissait d'une prise de conscience des problèmes qui déterminent l'avenir: la guerre atomique, l'explosion démographique et la famine, la guerre civile planétaire... Autant de dangers qui montent à l' horizon et menacent notre civilisation et notre existence en tant qu'espèce. "Si dans les prochaines décennies, nous n'arrivons pas à mettre sur pied une organisation politique mondiale chargée de résoudre les problèmes pressants qui nous assaillent, une "science des sciences", capable de planifier les efforts des peuples riches en vue de l'éducation et de l'industrialisation des pays sous-développés, nos enfants auront atteint le point de non-retour sur la voie catastrophique qui se dessine dès aujourd'hui."

C'est clair, quatre décennies plus tard on s'aperçoit qu'on n'y est pas arrivé et qu'on patauge dangereusement.
"Réflexions au bords du gouffre" était un cri d'angoisse, mais aussi une plaidoirie lucide et courageuse pour une prise de conscience de nos responsabilités collectives et individuelles. Il dépend de chacun de nous que la raison triomphe, et que nous nous rendions maîtres de notre destin, cette voiture folle qui fonce dans la nuit, tous phares éteints..."

Oui chers lecteurs, on en est là.

DiverCity est persuadé que notre avenir, l'avenir de l'Europe va se jouer dans les trois semaines qui viennent.

Si le projet européen devait imploser comme semble imploser le capitalisme, il se pourrait bien que la vraie question devienne celle de l'avenir de la démocratie.

La récession généralisée en Europe risque de nous faire basculer dans une dépression comparable à celle des années trente.

Y a-t-il une vie après l'euro, voire après l'Europe?

Sans doute mais il n'est pas certain du tout qu'elle soit de caractère démocratique et là est tout le problème. Les vautours nationalistes ont reniflé des odeurs de cadavre! Ils ont le  vent en poupe.

Vos a raison, il "eût été raisonnable de se montrer un peu plus solidaire par exemple en allégeant la dette grecque et en lançant un puissant programme de ralance" (New Deal).

Le mois de juin sera celui de tous les dangers en raison des nouvelles élections en Grèce dont l'issue est incertaine, en raison des législatives en France qui s'organisent dans le désordre.

Que se passera-t-il demande le professeur Vos  si le FMI fermait le robinet à la Grèce; si le système bancaire esapgnol devait faire défaut; si les Irlandais disaient non au referendum au traité européen relatif à la restriction budgétaire; si la France et l'Allemagne devaient durcir leurs positions rendant difficile tout forme de compromis; si demain l'espagne et l'Italie devaient emprunter au taux usuraire de 7%; si demain la zone euro se démantelait, si les Portugais se mettaient à retirer en masse leurs économies de la banque de peur de les voir converties d'office en escudos dévalués?

Surtout ceci: que se passera-til quand  les jeunes chômeurs européens marcheront en masse sur Bruxelles?

Les chefs d'Etats qui se débattent sur les scènes nationales se rendent-ils compte que le chaos menace à l'échelle européenne?
"ze anticiperen niet echt krachtig op de chaos die nu dreigt."

Certes sous l'impulsion de François Hollande, on semble envisager un timide changement de cap en direction de plus de croissance, donc moins de chômage.

Il s'agit tout au plus d'un frémissement. "Wat nu op tafel ligt, volstaat niet om de crisis te bezweren. Het is in het beste geval een goed begin. Europa balanceert tussen chaos en hoop. De volgende weken moet blijken in welke richting het kantelt."

 - La Suisse se prépare à une surévaluation de son franc;
- L'Europe se prépare à la sortie de la Grèce;
- Lagarde reprimande les Grecs ce qui ne va pas les motiver à voter pro-Europe;
- Merkel est mise sous pression en faveur de l'euro-obligation par Hollande;
- Merkel ne réagit pas mais nous savons tous que les Allemands n'accepteront jamais de financer toute la dette Européenne.

Allons-nous assieter à la désintégration de l' euro? Un affaiblissement est probable mais l' euro est déjà fort faible et a déjà perdu 25% contre les devises asiatiques et non pas le USD .

Sans doute l'euro va-t-il fluctuer selon le pétrole.

Un article récent du Financial Times annonçait le déclin de la culture de l'actionnariat fondé sur une réticense à investire dans le risque. Le journal financier y décèle une forme de pessimisme généralisé, induit par une montée des tensions et des conflits sociaux qu'il n'hésite pas à comparer à ceux des années trente en Europe.

"toenemende sociale en politieke spanningen en conflicten van het jaren dertiggehalte." La récession généralisée des années 2O08-2O1O se transforme inexorablement en une redoutable dépression.



Aucun commentaire: