jeudi 4 juillet 2013

If it ain’t broke…


If it ain’t broke…











Mia Doornaert   De Standaard

Begin dit jaar trad de paus af. Een breuk in een traditie van 598 jaar die wilde dat een paus in zijn ambt stierf. Gisteren kondigde de koning der Belgen zijn aftreden af. Een kleinere breuk – we hadden al de koningskwestie – in een veel kortere traditie. In beide gevallen een wijs besluit. Leeftijd, gebrekkige gezondheidstoestand, en een sfeer van schandaal hadden alleen maar tot een ontluisterende fin de règne kunnen leiden. De instelling hoort voorrang te hebben op de persoon.

De instelling, dat is in dit geval de monarchie. De wissel op de troon zal ongetwijfeld weer aanleiding geven tot kreten om komaf te maken met een ’ondemocratische’ instelling waarin iemand koning wordt puur omdat hij/zij de oudste zoon/dochter van de vorige monarch is.

Tja, constitutionele democratieën als Zweden, Noorwegen, Denemarken, Nederland, Groot-Brittannië en ook België zijn zeker geen minder democratische landen dan de meeste republieken van deze aardbol. De monarchie vervult bovendien een belangrijke maatschappelijke functie. Dat die instelling buiten en boven de politiek staat, en niet het voorwerp is van een politieke koehandel, maakt van de monarch een figuur die het land een gevoel geeft van permanentie.

Laten we eens kijken naar democratische republieken met een verkozen staatshoofd. De Verenigde Staten en Frankrijk hebben presidenten die de voornaamste politieke macht hebben. In beide gevallen staan ze niet boven maar volop in de politiek, omdat zij een politiek kamp vertegenwoordigen. Dat werkt niet verenigend maar polariserend, zoals vandaag in de Verenigde Staten en Frankrijk duidelijk blijkt.

Onze republikeinen zullen tegenwerpen dat ze geen politieke maar een ceremoniële president willen, naar het voorbeeld van Duitsland of Oostenrijk. Goed, maar waar is het voordeel? Niet de kosten, want een huishouding van een president kost evenveel als die van een monarch. En niet de herkenbaarheid. Wie kent hier bijvoorbeeld de naam van de Duitse president, een buurland en het grootste EU-land?

En wat de taken betreft, de Duitse president houdt op Kerstmis een tv-toespraak in naam van de regering. En hij is Ehrenpate – ere-dooppeter – van de zevende zoon of dochter van een gezin. Net zoals onze koning. Is dat de moeite om van systeem te veranderen?

Nog iets. De verkiezing van die ceremoniële presidenten gebeurt door de gezamenlijke nationale en deelstaatparlementen, en is ook de inzet van politiek touwtrekken. Om aan politieke accidenten te ontsnappen, gaat men daarom figuren buiten de politiek zoeken. Zo is de huidige Duitse president een partijloze protestantse dominee, Joachim Gauck. Loont dat de moeite om de monarchie de laan uit te sturen, die per definitie boven en buiten de partijen staat?

Ja maar, zegt een andere opwerping, de koning heeft misschien geen politieke macht, maar wel invloed. Waarom moet hij na de verkiezingen een politicus een formatie- of informatie-opdracht geven? Wel, de grondwet zegt niets over wie, om een sportterm te gebruiken, na verkiezingen de voetbal aan het rollen brengt. In België is die opdracht aan de koning toegewezen, omdat het de koning is die de ministers benoemt. Maar de vorst beslist daar niet vrij in. Hij moet rekening houden met de uitslag van de verkiezingen, en met de adviezen van de leiders van de politieke partijen.

Nederland had hetzelfde systeem, maar dat is onlangs gewijzigd. Voortaan is het de voorzitter van de Tweede Kamer die de bal aan het rollen brengt. Goed en wel, maar Nederland is een land dat taalkundig, politiek en filosofisch veel homogener is dan België. Kan men zich in België een Kamervoorzitter voorstellen die niet zal worden gezien als lid van een taalgroep, een gewest, een politiek of levensbeschouwelijk kamp, die als neutraal en als representatief voor het hele land zal overkomen? Nauwelijks. En hetzelfde geldt voor een verkozen president. Instellingen zijn nu eenmaal geen abstracte gegevens. Ze horen ook te beantwoorden aan het politieke temperament van een land.

If it ain’t broke, don’t fix it, zegt een Amerikaans spreekwoord vol gezond verstand. In een tijd waarin er door de economische crisis al zoveel ‘broke’ is, hoeven we geen energie te besteden aan ondermijning van een instelling die het land niet schaadt maar baat.

Een laatste woord. Nu de koning een modern besluit heeft genomen door af te treden, is het hoog tijd dat het hof zich ook moderniseert. Met Filip en Mathilde komt er in Laken een jonger gezin, waarin veel meer Belgen zich kunnen herkennen. Het nieuwe koningspaar moet worden omringd door een staf die de huidige samenleving aanvoelt, die zinnig advies geeft inzake communicatie, die de charme en spontaneïteit van Mathilde niet inkapselt, maar er een troef van maakt.

De ‘boekskes’ tonen dat koningen en prinsen en prinsessen nog altijd (kunnen) doen dromen. Lady Di-toestanden hebben we niet nodig, maar het kan een koningschap ook schaden als het te veel wordt afgeschermd en daardoor als wereldvreemd zou overkomen.


COMMENTAIRE DE DIVERCITY

OVERSCHOT VAN GELIJK

 


Aucun commentaire: