mardi 1 juillet 2014

Een fluwelen scheiding: België in het spoor van Tsjecho-Slowakije


Kan de politieke situatie in België vandaag vergeleken worden met de toestand in Tsjecho-Slovakije 22 jaar geleden? Volgens Erik Faucompret, Hoogleraar emeritus aan de UA, wel.


Knack


Tsjecho-Slowakije © Reuters

Kan de politieke situatie in België vandaag vergeleken worden met de toestand in Tsjecho-Slowakije 22 jaar geleden? Ik denk het wel. Eerst even het geheugen opfrissen.

Om te beginnen speelden economische verschillen een cruciale rol in de Tsjecho-Slowaakse crisis begin jaren negentig. Na de val van het communisme vonden overal in Oost-Europa economische hervormingen plaats. Maar Tsjecho-Slowakije hinkte achterop. De Tsjechen waren voor privatisering en een strikt monetaristisch beleid. Zij wilden ook financiële en fiscale autonomie voor de deelstaten: hun bijdrage tot het federaal budget was tien keer groter dan dat van Slowakije.

EEN FLUWELEN SCHEIDING: BELGIË IN HET SPOOR VAN TSJECHO-SLOWAKIJE

Van hun kant vonden de Slowaken dat de Tsjechen niets wilden doen aan hun economische problemen. De federale regering had de subsidies voor de wapenindustrie drastisch teruggeschroefd en Slowakije had zwaar geleden onder het verlies van de Russische afzetmarkt. De werkloosheid lag er meer dan twee keer zo hoog.

Tweede factor in de Tsjecho-Slowaakse crisis was de institutionele blokkering. De federale regering had belangrijke bevoegdheden op het vlak van buitenlandse zaken, landsverdediging, justitie, financiën en sociale zekerheid. Maar een coherent federaal beleid voeren werd steeds moeilijker. Elke belangrijke beslissing moest immers in het parlement worden goedgekeurd met consensus, wat de minderheid de mogelijkheid bood om alles te blokkeren. De Slowaken remden sociaaleconomische hervormingen af die de Tsjechen nodig vonden om uit de crisis te geraken en om toe te kunnen toetreden tot de Europese Unie.

Tijdens de periode 1990-1992 zullen deze spanningen culmineren en uiteindelijk leiden tot de ontbinding van de staat. In juni 1990 werden de eerste vrije parlementsverkiezingen gehouden. Met Vladimir Meciar stond er in Slowakije een populaire en mediagenieke nationalistische leider op. Hij vond dat de deelstaten moesten bepalen wat voor taken het federaal gezag nog op zich mocht nemen. Meciar won de verkiezingen en hij vormde een coalitieregering met de christendemocratische KDH en de Democratische Partij. Maar nog geen jaar later verliet hij zijn partij omdat hij die te gematigd vond. Hij richtte de 'Beweging voor een Democratisch Slowakije' (HZDS) op. Het programma van die nieuwe partij was confederalistisch: het Slowaaks parlement diende zo snel mogelijk een verklaring van soevereiniteit uit te vaardigen en Slowakije moest een eigen grondwet krijgen. De federale grondwet zou worden vervangen door een samenwerkingsverdrag tussen de twee deelstaten waarin werd beslist op welke terreinen zij nog wilden samenwerken. Een ministerraad zou met consensus beslissen over de aangelegenheden die confederaal werden geregeld.

Vaclac Klaus, leider van de Burgerlijke Democraten, de grootste Tsjechische partij, noemde het programma van de HZDS, dwaas en het confederalisme een vaag hersenspinsel. De polarisatie nam toe. Interne tegenstellingen verlamden de federale regering. In het Tsjechisch parlement waren de centrumrechtse partijen in de meerderheid. In het Slowaaks parlement regeerde links. De federale regering ontbrak het aan moed om maatregelen te treffen die de economische crisis konden indijken. Ook over de staatshervorming kon ze geen akkoord bereiken. Onder invloed van de HZDS raakten nog andere grote Slowaakse partijen gewonnen voor een confederalistische herstructurering van het land. Maar hun definities van het begrip confederalisme liepen uiteen. Waar de Christendemocraten pleitten voor een zwakke centrale regering en een staatsverdrag tussen de twee republieken wilde de Nationale Partij volledige soevereiniteit voor Slowakije. Samen beschikten de confederalistisch geïnspireerde partijen over 75 van de 150 zetels in het Slowaakse parlement en Vladimir Meciar was de onbetwiste oppositieleider.

VERKIEZINGEN WORDEN REFERENDUM

De Tsjechen die eerst nog gewonnen leken voor een nieuwe staatshervorming, gooiden het roer drastisch om. Waar ze voorheen nog hadden ingestemd met een nieuwe grondwet die zowel federale als confederale elementen zou bevatten - zo zou elke republiek het recht hebben uit de federatie te treden - wezen nu elk confederaal project resoluut af. Zij stelden Meciar voor een duidelijke keuze. Of er kwam een federaal economisch herstelbeleid waarbij de sociaaleconomische hefbomen in handen zouden blijven van de federale regering, inclusief de fiscale en financiële verantwoordelijkheid. Of Slowakije moest maar eenzijdig zijn onafhankelijkheid uitroepen. Geconfronteerd met die onverzettelijke houding opteerde Meciar voor de tweede optie.

Maar meer gematigde politici wezen erop dat men daarmee de Tsjechen in de kaart speelde. In geval van eenzijdige afscheiding kon Tsjechië de rechtsopvolger worden van Tsjecho-Slowakije. Dan moest alleen Slowakije diplomatieke erkenning en lidmaatschap van internationale organisaties zoeken. Beter was het de federatie na onderhandelingen te ontbinden: dan dienden beide nieuwe staten erkenning en lidmaatschap van internationale organisaties te verwerven. Om de institutionele knoop te ontwarren werd beslist op 5 en 6 juni 1992 nieuwe federale en regionale verkiezingen te organiseren. Tijdens de campagne legde de partij van Meciar de klemtoon op de noodzakelijke confederale hervormingen. Maar alle Tsjechische partijen kantten zich deze voorstellen: hun campagne focuste op het sociaaleconomisch herstelbeleid. Als Slowakije de centrale regering alle bevoegdheden wilde ontnemen, dan had het voortbestaan van de federatie geen zin meer.

De facto waren de verkiezingen dus een referendum over de splitsing van het land. De verkiezingsresultaten lagen in de lijn van de verwachtingen. In het federale parlement behaalden de partijen van Klaus en Meciar elk 33 procent van de stemmen. In de regionale parlementen respectievelijk 30 en 37 procent van de stemmen. Het was voor die partijen onmogelijk om in één coalitie te zetelen. Daarom beslisten ze een tijdelijke regering te vormen met vertegenwoordigers van de twee grote partijen. De onderhandelingen over de boedelscheiding gebeurden achter de schermen tussen de twee regionale regeringen geleid door respectievelijk Klaus en Meciar.

Eigenaardig is wel dat - waar een groot deel van de Slowaakse kiezers had gestemd voor partijen die openlijk streefden naar onafhankelijkheid - slechts een minderheid van de publieke opinie dat ook wilde. Volgens een opiniepeiling was slechts 8 procent van de Slowaken voor splitsing van het land terwijl 71 procent pleitte voor een confederale oplossing. In de herfst 1992 werd er in de twee landsdelen een massieve campagne gehouden voor het organiseren van een referendum. Dat leverde een miljoen handtekeningen op maar het federale parlement verwierp het voorstel. Zowel Meciar als Klaus vonden dat de resultaten van een referendum de verkiezingsresultaten niet ongedaan konden maken. Naarmate de tijd vorderde, waren meer en meer Slowaken en Tsjechen gewonnen voor onafhankelijkheid.

Waar in juli 1992 slechts 16 procent van de Tsjechen en 16 procent van de Slowaken zich uitsprak voor splitsing van het land, is dat twee maanden later al 46 procent van de Tsjechen en 41 procent van de Slowaken. Tijdens de onderhandelingen over de boedelscheiding werden alle confederale voorstellen door Klaus naar de prullenmand verwezen: geen gemeenschappelijke economische ruimte, geen gemeenschappelijke munt, geen gemeenschappelijk burgerschap, geen gemeenschappelijk leger. Waarnemers zijn het erover eens dat Slowakije de meeste concessies deed. Zo werd bij de verdeling van de staatsschuld enkel rekening gehouden met het bevolkingscijfer van beide landsdelen.

N-VA VERSUS PS

Ik denk dat de lezer heel wat gelijkenissen zal hebben ontdekt tussen België nu en Tsjecho-Slowakije toen. De twee grootste partijen - N-VA en PS - staan diametraal tegenover elkaar. Tijdens de verkiezingscampagne hebben ze elkaar gediaboliseerd. Maar elke federale regering zonder die twee partijen is noodzakelijkerwijze onstabiel en geen lang leven beschoren. De N-VA zal - zoals eertijds de HZDS - niet (volledig) kunnen afwijken van haar confederale logica. Zij heeft te maken met een militant partijcongres (met leden van de Vlaamse Volksbeweging) dat eventuele regeringsdeelname moet goedkeuren. Bovendien realiseert zij zich dat deelname aan een federale regering meestal wordt bestraft met een nederlaag bij de volgende verkiezingen.

Willen de Vlamingen een sterk onafhankelijk Vlaanderen dat erkend wordt door de internationale gemeenschap, dan zullen ze - zoals Slowakije - toch met het andere landsdeel een eerbaar compromis moeten sluiten

Van hun kant verwerpen alle Franstalige partijen - ook de MR - eensgezind het confederalisme en - met uitzondering van de MR - zijn ze ook gekant tegen het sociaaleconomisch programma van de N-VA. Zoals de Tsjechen in 1992 zijn zij geen vragende partij voor splitsing van het land en ze weten dat ze het volkenrecht aan hun kant hebben. Staten die eenzijdig afscheiden worden niet gemakkelijk door de internationale gemeenschap erkend. De kans is dus groot dat er geen stabiele federale regering zal kunnen worden gevormd. Zoals het Slowaaks parlement, zal het Vlaams parlement dan ook noodgedwongen een verklaring van soevereiniteit moeten afkondigen. Na goedkeuring van een Vlaamse grondwet moet dan worden onderhandeld met de Franstaligen over de definitieve boedelscheiding. Die onderhandelingen zullen moeilijker verlopen dan in het geval van Tsjecho-Slowakije omdat er geen eensgezindheid bestaat over een aantal gevoelige onderwerpen, zoals de verdeling van de staatsschuld, het statuut van minderheden, en vooral niet over de grenzen tussen de staten en over het statuut van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Maar willen de Vlamingen een sterk onafhankelijk Vlaanderen dat erkend wordt door de internationale gemeenschap, dan zullen ze - zoals Slowakije - toch met het andere landsdeel een eerbaar compromis moeten sluiten.


 

COMMENTAIRE DE DIVERCITY

COMPARAISON N’EST PAS RAISON


La Tchéquie et la Slovaquie ont fini par se séparer et, paradoxalement chacune y a trouvé son compte en conquérant son autonomie et sa prospérité. Tout parallélisme avec la situation belge est certes un exercice intellectuel stimulant mais il a ses limites. On lira plus loin les commentaires des forumeurs de Knack. Il en ressort deux observations : la première, c’est qu’une séparation de velours à la belge est très difficile à envisager à cause du problème de Bruxelles. La seconde, c’est que la majorité des lecteurs de ce magazine opterait volontiers pour un divorce à la belge tant la perspective d’une cohabitation avec les socialistes wallons et bruxellois leur est devenue insupportable. C’est en somme essentiellement la perception psychologique de l’autre communauté qui fait problème. L’entité flamande de sensibilité hyperlibérale à la manière des tea parties américaines est de plus en plus allergique au courant socialiste qui gère la Wallonie depuis plus de 30 ans et est symbolisé par le nœud papillon rouge du premier ministre démissionnaire. Ils n’en veulent plus.

Par la voie des patrons, c’est-à-dire de la classe moyenne flamande, la Flandre nous fait dire qu’elle exige une coalition kamikaze ou rien. Par la voix du président du parti socialiste faisant fonction, la Wallonie nous fait dire qu’elle exige une coalition tripartite ou rien. C’est dire que les points de vue se raidissent au fil des semaines.

Un lecteur commente :« De houding van de PS dwingt de MR ertoe tegen haar zin met de NVA een verbond te sluiten. Wordt dit onmogelijk dan is het confederalisme de facto gerealiseerd.

“L’attitude du PS contraint le MR à contracter, contre son gré, une alliance avec la NVA. En cas d’échec de cette formule (la kamikaze) nous allons droit au confédéralisme » C’est joliment observé et très préoccupant.

On voit très mal comment il sera possible de concilier de tels antagonismes. Une coalition de centre-droit ne peut qu’irriter la sensibilité francophone, tandis qu’une coalition de centre gauche ne peut qu’ exacerber les tensions avec la Flandre. Seule une coalition fédérale qui soit le miroir des coalitions régionales pourrait être regardée comme acceptable mais le PS fait dire, par la voix de Paul Magnette, qu’il n’en veut à aucun prix. À mon sens il ne faut se faire aucune illusion : chaque élection nous rapproche un peu plus d’un divorce belgeà chaque scrutin fédéral la Belgique s’évapore un peu plus. Il faut être particulièrement naïf pour imaginer que les succès des diables rouges qui font surgir les drapeaux belges aux fenêtres dans l’ensemble du pays pourraient contrecarrer cette évolution -inéluctable, selon nous. D’aucuns rétorqueront que les Belges ne veulent pas de la séparation. Pourtant les Belges votent de telle manière que cette séparation devient comme une prophétie auto proclamée.

MG



LA TRIPARTITE, LA SEULE VOIE DU PS

STÉPHANE TASSIN La Libre




Les patrons flamands privilégient la coalition kamikaze. Charles Michel consulte.

Sur le front des négociations en vue de former un gouvernement fédéral, la journée de lundi a été marquée par un sondage réalisé par l’Unizo (organisation patronale flamande) auprès des patrons flamands et publié dans plusieurs quotidiens.

On y apprend que ces derniers sont, dans leur très grande majorité (61,8 %), opposés à la tripartite traditionnelle et qu’ils privilégient plutôt un gouvernement de centre droit regroupant le CD&V, la N-VA, l’Open VLD et le MR. Si rien n’est réellement surprenant dans ce résultat, d’autres éléments du sondage sont sans doute plus inquiétants puisque 46,3 % des patrons flamands interrogés affirment qu’ils reporteraient des investissements prévus et 11,9 % envisageraient de délocaliser tout ou partie de leurs activités si une tripartite traditionnelle devait être mise sur pied. "On ne comprend pas le non du CDH et on craint un Di Rupo II, le cauchemar pour les patrons" , commente Karel Van Eetvelt, le patron d’Unizo, qui voit dans les résultats de ce sondage plus "une réaction émotionnelle" qu’"une menace" .

LES EXCLUSIVES DU PS

Une forme de chantage dénoncé par le président (ff) du PS, Paul Magnette, qui a mis en garde contre"les exclusives". "Ce ne sont pas les patrons qui forment les gouvernements. C’est ça la démocratie."Cette polémique a donc lancé la semaine de l’informateur royal, Charles Michel (MR) qui rencontrait dans la matinée, le président de la N-VA, Bart De Wever qui, à la sortie de son entrevue, a refusé de s’exprimer. Paul Magnette et Elio Di Rupo ont suivi.

Si on ne sait pas encore quelle coalition sortira de tous ces palabres, on sait par contre lesquelles sont exclues par le PS. La coalition kamikaze voulue par les patrons flamands (voir plus haut) est évidemment rejetée par les socialistes, qui considèrent que la représentation francophone du seul MR au sein de ce gouvernement serait particulièrement dangereuse. Précisons que si ces quatre partis décidaient de mettre une coalition en place, le PS n’aurait évidemment pas voix au chapitre.

Deux autres hypothèses qui ont circulé ces derniers jours semblent également être exclues par le PS. La coalition "miroir", tout d’abord, qui associerait les majorités régionales du nord (CD&V et N-VA) et du sud (PS et CDH) du pays. Le PS, en effet, refuse de monter dans un gouvernement fédéral sans son parti frère de Flandre, le SP.A.

Par déduction, cette volonté du PS écarte également une deuxième formule qui aurait associé au fédéral le PS, le CDH et le MR (pour le sud) avec le CD&V et la N-VA (pour le nord).

Enfin le PS a également précisé que la mise en place d’une tripartite classique au fédéral n’ouvrirait en aucun cas la porte au MR dans les régions wallonnes et bruxelloises. Pour un parti qui met en garde contre les exclusives



COMMENTAIRES DE LECTEURS DE KNACK

België scheiden: liever vroeger dan laat. Best onmiddellijk!

Juist,waarom niet? Dit lijkt me perfect mogelijk, er is volgens mij geen andere uitweg meer.Het is wat het is.

Geef aan het kind de naam die u wenst. Dit van de rechtse moeder is Vlaanderen, dit van de (s)linkse vader is Wallobrux. Nog wat jaren aanmodderen ( zeker niet utopisch) en de dubbele naamkeuze is een feit / weergave van een situatie de facto.

Er is ook wel een groot verschil: het armste deel in Tsjechoslowakije wilde aanvankelijk scheiden en niet het rijkste. Precies het tegenovergestelde van hier. Een andere gelijkenis is dat het armste deel arm was door het wegvallen van buitenlandse markten en niet door hun eigen schuld. En dat is dan weer zoals hier. In de praktijk maakt het niet veel verschil want veel Slowaken werken nu gewoon in Tsjechië.

Als een Franstalige zegt dat hij Belg is vraag ik me toch af wat hij daarmee bedoelt, vooral als men ziet hoe groot de verschillen in denkwijze zijn tussen de beide landsdelen. Dit valt mij steeds op als ik naar de RTBF kijk en de uitspraken en redeneringen van de Franstalige politici in programma's zoals "Mise au Point" beluister. Bestaat dat België waar zij naar refereren wel echt? Hiermee bedoel ik of zij zich kunnen identificeren met de Vlamingen, hun Belgische medeburgers, waarvan een groot deel voor de NVA stemt. Zouden deze Vlamingen volgens hen ook Belgen zijn?

 De hoogleraar kent zijn geschiedenis niet. Landen als BeNeLux bestaan enkel en alleen bij geopolitieke gratie (en compromis) tussen Duitsland, Frankrijk en Engeland vanwege de mondingen van de grote stromen (Rijn, Maas, Schelde) en het Kanaal. Maw, het is niet aan separatisten of unionisten om te bepalen welke land(jes) er in deze regio al dan niet bestaan.

Omnis comparatio claudicat - Desnoods kan de voorzitter het wel voor u vertalen.

 Ondanks het feit dat een scheiding of een doorgedreven confederalisme de beste oplossing is voor allen en voor de FR-taligen onbespreekbaar blijft zijn het net zij die deze oplossing (on)bewust naar voren duwen. De houding van de PS dwingt de MR ertoe tegen haar zin met de NVA een verbond te sluiten. Wordt dit onmogelijk dan is het confederalisme de facto gerealiseerd.

Wat mij bijzonder verontrust in de hele discussie rond de federale regeringsvorming, is de totale afwezigheid van het belang van de burger. Bij welke coalitie heeft de (Vlaamse) burger het meest baat? Welke coalitie biedt het meest kans om binnen 5 jaar er beter voor te staan dan nu? Nooit krijg ik een antwoord van de PS / SPA waarom er de voorbije 25 jaar (PS zat steeds in de regering) NIETS werd gedaan aan de torenhoge staatsschuld. Nooit kom ik te weten waarom de PS (de partij van de werkenden, toch?) geen billijkere fiscaliteit eiste. Nooit kwam er een voorstel om de peperdure staatsstructuur te vereenvoudigen. Ik zal zelf het antwoord geven: de traditionele partijen zijn enkel bezig met hun eigenbelang, met de bescherming van postjes en mandaten, met een status quo, met het inkapselen van hun belangengroepen (zuilen)... In die zin is er inderdaad nood aan een grondige opkuis.

De beste en enige oplossing om Vlaanderen uit de verstikkende klauwen van Wallo-Brux te halen en zijn eigen welvaart te waarborgen. Indien Wallo-Brux het niet kunnen waarmaken kunnen ze nog altijd aansluiten bij hun voorbeeld, het geliefde, maar even noodlijdend onder PS dictatuur, Frankrijk. Maar de nood dringt. De nieuwe Vlaamse regering ( in wording ) moet er werk van maken al zal dit niet gemakkelijk zijn voor de CD&V met de hete adem van het dwarsliggende ACW in hun nek. Vijf minuten politieke moed zal meer dan nodig zijn. »

« Dit is wat de franstaligen eerbare compromissen noemen: onrechtvaardige pariteiten, grendels en alarmbellen, gebetonneerde transferten naar een Vlaams-onvriendelijke "capitale" en miljardentransferten naar het zuiden om hun "pamper-ideologie" te ondersteunen ... !!! Zowel Tsjechië als Slowakije zijn nu apart welvarender dan dat ze dat ooit samen zouden geweest zijn, maar dan moeten de franstaligen hun verantwoordelijkheid willen nemen ... !!!

alsof de regering di rupo of een tripartite een eerlijk compromis zijn voor de Vlamingen?

Vlaanderen onafhankelijk maken is onmogelijk, want onder een eerbaar compromis sluiten verstaat de Waalse regering dat Vlaanderen alle Belgische schulden op zich neemt, dat Brussel bij Wallonië hoort en dat er nog minstens 20 jaar lang 16 miljard getransfereert word naar Wallonië. Anders: NO DEAL !!

 

Aucun commentaire: